Latest Articles

เรียนรู้

เสถียรภาพแนวตั้งของบรรยากาศ

การก่อตัวของเมฆและหยาดน้ำฟ้า เป็นผลส่วนใหญ่จากการเคลื่อนที่แนวดิ่งในบรรยากาศ บางครั้งการเคลื่อนที่เหล่านี้มองเห็นด้วยตาเปล่า ขณะที่เฝ้ามองการก่อตัวของเมฆในท้องฟ้า บางเวลาการเคลื่อนที่แนวดิ่งอาจเกิดขึ้นได้โดยปราศจากเมฆ การเคลื่อนที่แนวดิ่งในบรรยากาศโดยปกติมีขนาดเล็กกว่าการเคลื่อนที่ทางระดับมาก แม้กระนั้นเมื่อมันแผ่ขยายเป็นบริเวณกว้างหรือเมื่อมันก่อตัวดีแล้ว ผลของมันก็มีความสำคัญมาก ปรากฏการณ์ลมฟ้าอากาศที่เปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นจากการเคลื่อนที่แนวดิ่ง ลมกระโชกเป็นบางแห่งที่ผิดปกติและช่วงลมสงบอาจเกิดขึ้นในช่วงเวลา 2 สามวินาที การไหลขึ้นและไหลลงของอากาศอย่างรุนแรงอาจเกิดขึ้นต่อเนื่องกันได้เป็นเวลาหลายนาทีระหว่างวันที่มีพายุฝนฟ้าคะนอง บางครั้งเกิดขึ้นเป็นบริเวณกว้างแต่เคลื่อนไหวช้าลงและอาจอยู่ได้ครั้งละหลายๆ วัน เนื่องจากผลของระบบลมฟ้าอากาศสเกลใหญ่ การเคลื่อนที่เหล่านี้สัมพันธ์กับ เสถียรภาพในแนวดิ่ง (vertical stability) ของบรรยากาศและจะต้องศึกษาว่ามันเกิดขึ้นได้อย่างไร กระบวนการอะเดียแบติกในอากาศ ...
เรียนรู้

รู้จัก “หินดำตับเป็ด” เห็นปุ๊บ-แก่ปั๊บ

หากอ่านแค่ชื่อบทความ หลายท่านคงจะตงิดอยู่ในใจว่า เรียนมาตั้งแต่เด็กยันโต คุณครูก็สอนแค่หิน 3 ชนิด 1) หินอัคนี (igneous rock) 2) หินตะกอน (sedimentary rock) และ 3) หินแปร (metarmorphic rock) หรือถ้าจะแบ่งย่อยลงไปอีกหน่อย ...
เรียนรู้

พายุหมุนเขตร้อน

เรียบเรียง : ศิริลักษณ์ หล่อชื่นวงศ์ และ สันติ ภัยหลบลี้ พายุหมุนเขตร้อน (tropical cyclone) คือ พายุที่เกิดเฉพาะในมหาสมุทรในเขตร้อนหรือกึ่งเขตร้อน (ละติจูด 30oN – 30oS) ซึ่งจะเป็นพื้นที่ที่มีอุณหภูมิของผิวน้ำทะเล > 26.5 oC ...
เรียนรู้

เมฆ . หมอก . น้ำค้าง

เมฆ เมฆ (clouds) คือ กลุ่มละอองน้ำ (water droplet) ที่จับตัวกับนิวเคลียสควบแน่น (condensation nuclei) หลายชนิด เช่น ฝุ่นควัน ละอองเกษร ละอองเกลือทะเล หรือไม่กระทั่งอยุภาคมลพิษต่างๆ ซึ่งเมฆจะเกิดเมื่ออากาศอิ่มตัว (มีความชื้นสัมพัทธ์ 100%) อากาศต้องเย็นถึง ...
เรียนรู้

สนามแม่เหล็กโลก

การเกิดสนามแม่เหล็กบนโลก จากการศึกษาโครงสร้างภายในโลก นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่า แก่นโลกชั้นนอก (outer core) มีสถานะเป็นของเหลว และมีธาตุเหล็กซึ่งเป็นตัวนำไฟฟ้าที่ดี เป็นองค์ประกอบสำคัญของแก่นโลก และเนื่องจากการหมุนรอบตัวเองของโลก ทำให้ของเหลวในแก่นโลกชั้นนอกไหลเวียน (Jacobson, 1975) และผลิตสนามแม่เหล็ก (magnetic field) ตามหลักการพื้นฐานที่นำเสนอโดยไมเคิล ฟาราเดย์ (Faraday M.) ...
เรียนรู้

ถ้ำและภูมิประเทศแบบคาสต์

ถ้ำ ถ้ำหินปูน (limestone cave) เกิดจากการกัดกร่อนของน้ำใต้ดิน ในขณะที่หินปูนอยู่ต่ำกว่าระดับน้ำใต้ดิน ซึ่งโดยส่วนใหญ่น้ำใต้ดินจะมีคุณสมบัติเป็นกรดเจือจาง เนื่องจากฝนชะล้างก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จากอากาศกลายเป็นกรดคาร์บอนิก หรือ ฝนกรด (acid rain) และซึมผ่านลงใต้ดิน ฝนกรดนั้นเมื่อทำปฏิกิริยากับหินปูน ซึ่งเป็นแคลเซียมคาร์บอเนตที่อยู่ใต้ดิน ทำให้หินปูนเกิดการผุพังทางเคมี (chemical weathering) กลายเป็นแคลเซียมไบคาร์บอเนต (Ca(HCO3) ...
เรียนรู้

วัฏจักรวิลสัน : วัฏสงสารของเปลือกโลก

เคยสงสัยกันบ้างไหมครับว่า ทำไมหินในแต่ละแห่งแต่ละที่จึงไม่เหมือนกัน ทำไมบางพื้นที่จึงมีสภาพภูมิประเทศราบเรียบในขณะที่บางแห่งเป็นภูเขาสูงชัน (จริงๆ แล้วการร่วมกันอยู่หรือแพร่กระจายของหินและภูมิประเทศนั้นไม่ได้เกิดจากความบังเอิญ แต่เกิดจากธรรมชาติของโลกที่ผ่านร้อนผ่านหนาวมานับล้านๆ ปี ซึ่งปัจจุบันนักธรณีวิทยาสามารถอธิบายความไม่บังเอิญเหล่านี้ได้ จากแนวคิดทางวิทยาศาสตร์ที่เรียกว่า ธรณีแปรสัณฐาน (geotectonic ) ธรณีแปรสัณฐาน (geotectonic) คือ กระบวนการต่างๆ ที่เกิดขึ้นบนโลกในส่วนที่เป็นของแข็งนอกสุดที่เรียกว่า ธรณีภาค (lithosphere) หรือเรียกถัวๆ ...
สำรวจ

ล่อง (รอยเลื่อน) แม่ปิง

ปัจจุบัน (พ.ศ. 2564) รอยเลื่อนแผ่นดินไหว ที่กรมทรัพยากรธรณีวิทยาได้ประกาศเอาไว้ว่าเป็น รอยเลื่อนมีพลัง (active fault) ก็จะมีอยู่ประมาณ 14-15 รอยเลื่อน ครอบคลุมพื้นที่ทางภาคเหนือ ภาคตะวันตก และภาคใต้ของประเทศไทย เช่น รอยเลื่อนแม่ทา จังหวัดเชียงใหม่ รอยเลื่อนแม่จัน จังหวัดเชียงราย รอยเลื่อนด่านเจดีย์สามองค์และรอยเลื่อนศรีสวัสดิ์ ...
เรียนรู้

สันเขา-เนินเขา (Ridge-Rise) ใต้มหาสมุทร กับการตีความสปีดแผ่นเปลือกโลก

ถ้าสังเกตภาพถ่ายดาวเทียมหรือภาพจากโปรแกรม Google earth ก็จะพบว่าในทุดมหาสมุทรไม่ว่าจะเป็น แปซิฟิคแอตแลนติก หรือแม้กะทั่งมหาสมุทรอินเดีย มักจะมีแนวเส้นที่ขวางอยู่กลางมหาสมุทร ซึ่งในทางธรณีแปลสัณฐานแนวเทือกเขาที่มักจะพาดผ่านกลางมหาสมุทรเหล่านี้ถูกจำแนกเป็นขอบของแผ่นเปลือกโลกที่แยกออกจากกันในระยะหรือสเตทที่สมบูรณ์ที่สุดหรือช่วงปลายของกระบวนการแยกออกจากกัน ซึ่งการศึกษาจากของแฮร์รี่เหตุนักธรณีวิทยาผู้ยิ่งใหญ่ในอดีตพบว่าบริเวณตรงกลางของแนวสันเขาต่างๆนั้นมักมีกิจกรรมทางภูเขาไฟเกิดขึ้นมากมายจึงทำให้เชื่อได้ว่าแนวเขาดังกล่าวคือแผ่นเปลือกโลกใหม่ที่เกิดขึ้นอันเนื่องมาจากแม็คมาแทรกดันขึ้นมาตามแนวอยู่ตลอดเวลา เพิ่มเติม : จากห้องทดลองสู่มหาสมุทร จากมหาวิทยาลัยสู่ดงสงคราม – ชีวิตที่ผกผันของผู้พันเฮสส์ เพิ่มเติม : ไวน์ . แมททิว ...
เรียนรู้

ชนิดของลม

ลม (Wind) คือ การเคลื่อนท่ีของกระแสอากาศแนวราบขนานกับพื้นผิวโลก สืบเนื่องจากความสามารถในการดูดซับรังสีจากดวงอาทิตย์ของแต่ละพื้นที่ไม่เท่ากัน ทำให้อากาศที่อยู่เหนือพื้นที่ดังกล่าวมีอุณหภูมิต่างกัน อากาศเกิดการหด-ขยายแตกต่างกัน อากาศร้อนจะลอยตัวสูงขึ้น ทำให้อากาศเย็นในบริเวณข้างเคียงเข้าไปแทนที่ ทำให้ความกดอากาศต่างกันในแต่ละพื้นที่ เกิดเป็น หย่อมความกดอากาศสูง (H) และ หย่อมอากาศต่ำ (L) พื้นที่ที่มีอุณหภูมิต่ำ-สูง จะมีความกดอากาศสูง-ต่ำ ดังนั้น ความแตกต่างของอุณหภูมิและความกดอากาศของพื้นที่สองแห่ง ...
สำรวจ

แผ่นดินไทยมาจากไหน ? : นิทาน . ธรณีแปรสัณฐาน . ประเทศไทย

เชื่อว่าผู้อ่านคงเคยได้รับชมสารคดีเกี่ยวกับการเดินทางของเผ่าพันธุ์มนุษย์ การอพยพของสัตว์เพื่อหนีหนาว หรือแม้แต่การเดินทางของเม็ดเลือดจากการ์ตูน “นิทานชีวิต” ที่เราคลั่งไคล้กันตอนเด็กๆ คราวนี้ผู้เขียนอยากให้ลองเปลี่ยนบรรยากาศ มาดูการเดินทางของผืนแผ่นดินกันบ้าง ผู้เขียนผู้เขียนตั้งชื่อนิทานเรื่องนี้ว่า “นิทานขวานทอง” ซึ่งอ้างอิงหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่เคยมีการศึกษาวิจัยเอาไว้ตั้งแต่อดีตจนปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็น Bunopas (1985) Charusiri และคณะ (2002) และ Yan และคณะ (2020) ...
เรียนรู้

จัดหมวดหมู่คำศัพท์ : ธรณีภาค เปลือกโลก ฐานธรณีภาค เนื้อโลก มัชฌิมาภาค แก่นโลก ฯลฯ

เชื่อว่าหลายๆ คนที่เคยเรียนเรื่อง โครงสร้างภายในโลก (Earth’s Interior) ผ่านมา คงจะมีคำศัพท์หรือตัวละครอยู่ในหัวติดมาบ้างพอสมควร ไม่ว่าจะเป็น เปลือกโลก เนื้อโลก แมนเทิล ธรณีภาค ฐานธรณีภาค มัชฌิมาภาค เปลือกโลกชั้นนอก เปลือกโลกชั้นใน หรือแม่กระทั่ง เปลือกโลกเฉยๆ ปัญหาสาธารณะที่ทุกคนจะมีร่วมกันของคนที่ผ่านหลักสูตรนี้มาก็คือ สรุปแล้วคำพวกนี้มันจัดหมวดหมู่กันอยู่แบบไหน ...
สำรวจ

ตะพักทะเล : พยานปากเอก จับแผ่นดินไหวครั้งใหญ่

เกริ่นกันก่อน ตะพักแม่น้ำ สืบเนื่องจากบทความ : ชนิดและภูมิลักษณ์ของธารน้ำ ผลจากการกวัดแกว่งของ ธารน้ำโค้งตวัด (meandering stream) หินแข็งที่เคยอยู่ริมธารน้ำจะถูกกัดกร่อนและเกิดการทับถมตะกอนซ้ำแล้วซ้ำเล่าไปทั่วทุกพื้นที่ที่ธารน้ำเคยตวัดไปถึง ทำให้เกิดภูมิประเทศเป็นที่ราบครอบคลุมพื้นที่กว้างขนาบไปตามธารน้ำที่เรียกกันติดปากว่า ที่ราบน้ำท่วมถึง (flood plain) ซึ่งหากมองในภาพตัดขวางของร่องน้ำ จะพบว่าร่องน้ำโค้งตวัดนี้ จะมีความกว้างโดดเด่นกว่าความลึก หรือมีรูปร่างคล้ายกับตัว U ในภาษาอังกฤษ ...
เรียนรู้

แบบฝึกหัด 2 แร่และหิน

วัตถุประสงค์ของแบบฝึกหัด แบบฝึกหัดนี้ มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อให้ผู้อ่านมีโอกาส 1) ทบทวนเนื้อหา และ 2) ค้นคว้าความรู้เพิ่มเติม โดยผ่านกระบวนการสื่อสารแบบถาม-ตอบ ระหว่างผู้เขียน-ผู้อ่าน เท่านั้น โดยไม่มีเจตนาวิเคราะห์ข้อสอบเก่าหรือแนวข้อสอบแต่อย่างใด 1) แบบฝึกหัดจับคู่ คำอธิบาย : เลือก ตัวอักษร หน้าชื่อแร่ด้านขวา และเติมในช่องว่างด้านซ้ายของแต่ละข้อที่มีระดับความแข็งตาม ...
เรียนรู้

แบบฝึกหัด 6 ภูเขาไฟและหินอัคนี

วัตถุประสงค์ของแบบฝึกหัด แบบฝึกหัดนี้ มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อให้ผู้อ่านมีโอกาส 1) ทบทวนเนื้อหา และ 2) ค้นคว้าความรู้เพิ่มเติม โดยผ่านกระบวนการสื่อสารแบบถาม-ตอบ ระหว่างผู้เขียน-ผู้อ่าน เท่านั้น โดยไม่มีเจตนาวิเคราะห์ข้อสอบเก่าหรือแนวข้อสอบแต่อย่างใด 1) แบบฝึกหัดจับคู่ คำอธิบาย : เลือก ตัวอักษร หน้าคำบรรยายด้านขวา และเติมในช่องว่างด้านซ้ายของแต่ละข้อที่มีความสัมพันธ์กัน ...
เรียนรู้

แบบฝึกหัด 1 เอกภพและโลก

วัตถุประสงค์ของแบบฝึกหัด แบบฝึกหัดนี้ มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อให้ผู้อ่านมีโอกาส 1) ทบทวนเนื้อหา และ 2) ค้นคว้าความรู้เพิ่มเติม โดยผ่านกระบวนการสื่อสารแบบถาม-ตอบ ระหว่างผู้เขียน-ผู้อ่าน เท่านั้น โดยไม่มีเจตนาวิเคราะห์ข้อสอบเก่าหรือแนวข้อสอบแต่อย่างใด 1) แบบฝึกหัดจับคู่ คำอธิบาย : เลือก ตัวอักษร หน้าคำบรรยายด้านขวา และเติมในช่องว่างด้านซ้ายของแต่ละข้อ ...
เรียนรู้

แบบฝึกหัด 3 ธรณีแปรสัณฐาน

วัตถุประสงค์ของแบบฝึกหัด แบบฝึกหัดนี้ มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อให้ผู้อ่านมีโอกาส 1) ทบทวนเนื้อหา และ 2) ค้นคว้าความรู้เพิ่มเติม โดยผ่านกระบวนการสื่อสารแบบถาม-ตอบ ระหว่างผู้เขียน-ผู้อ่าน เท่านั้น โดยไม่มีเจตนาวิเคราะห์ข้อสอบเก่าหรือแนวข้อสอบแต่อย่างใด 1) แบบฝึกหัดจับคู่ คำอธิบาย : เลือก ตัวอักษร หน้าคำบรรยายด้านขวา และเติมในช่องว่างด้านซ้ายของแต่ละข้อที่มีความสัมพันธ์กัน ...
เรียนรู้

แบบฝึกหัด 4 แผ่นดินไหว

วัตถุประสงค์ของแบบฝึกหัด แบบฝึกหัดนี้ มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อให้ผู้อ่านมีโอกาส 1) ทบทวนเนื้อหา และ 2) ค้นคว้าความรู้เพิ่มเติม โดยผ่านกระบวนการสื่อสารแบบถาม-ตอบ ระหว่างผู้เขียน-ผู้อ่าน เท่านั้น โดยไม่มีเจตนาวิเคราะห์ข้อสอบเก่าหรือแนวข้อสอบแต่อย่างใด 1) แบบฝึกหัดจับคู่ คำอธิบาย : เลือก ตัวอักษร หน้าคำบรรยายด้านขวา และเติมในช่องว่างด้านซ้ายของแต่ละข้อที่มีความสัมพันธ์กัน ...
เรียนรู้

แบบฝึกหัด 5 โครงสร้างภายในโลก

1) แบบฝึกหัดจับคู่ คำอธิบาย : เลือก ตัวอักษร หน้าคำบรรยายด้านขวา เติมในช่องว่างด้านซ้ายในแต่ละข้อที่กำหนดให้ เพื่ออธิบายความหมายของคำด้านซ้ายอย่างถูกต้องและเหมาะสม 1. ____ง.   ก. เนื้อโลก (mantle) 2. ____ข.   ข. แผ่นเปลือกโลกทวีป ...
เรียนรู้

แบบฝึกหัด 11 คลื่นและกระบวนการชายฝั่ง

วัตถุประสงค์ของแบบฝึกหัด แบบฝึกหัดนี้ มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อให้ผู้อ่านมีโอกาส 1) ทบทวนเนื้อหา และ 2) ค้นคว้าความรู้เพิ่มเติม โดยผ่านกระบวนการสื่อสารแบบถาม-ตอบ ระหว่างผู้เขียน-ผู้อ่าน เท่านั้น โดยไม่มีเจตนาวิเคราะห์ข้อสอบเก่าหรือแนวข้อสอบแต่อย่างใด 1) แบบฝึกหัดจับคู่ (1) คำอธิบาย : เลือก ตัวอักษร หน้าคำบรรยายด้านขวา ...