สำรวจ

รอยเลื่อนแม่น้ำแดง ยักษ์ใหญ่แห่งเวียดนาม

เรียบเรียง : กชกุล พวงศรี และ สันติ ภัยหลบลี้ จากข่าวที่เคยเป็นกระแสในสังคมเกี่ยวกับภัยพิบัติ ในช่วงวันที่ 20 พฤศจิกายน 2562 ถึง วันที่ 21 พฤศจิกายน 2562 มีการรายงานการเกิดแผ่นดินไหวบริเวณสปป.ลาว ขนาด 6.4 ...
เรียนรู้

การทำนาเกลือ (เบื้องต้น)

เรียบเรียง : วสุ ชวนะสุพิชญ์ และ สันติ ภัยหลบลี้ เกลือ เกลือเป็นสารประกอบทางเคมีที่มีชื่อทางเคมีว่า โซเดียมคลอไรด์ ตามสูตรโมเลกุล NaCl มีลักษณะเป็นของแข็งสีขาว มีรสเค็ม เกลือเป็นอาหารทางธรรมชาติที่สำคัญต่อมนุษย์ และสัตว์มาตั้งแต่สมัยโบราณ มนุษย์มีความจำเป็นต้องบริโภคเกลือเฉลี่ย 5-10 กรัม/วัน เพื่อรักษาสมดุลของน้ำในร่างกายให้ระบบต่างๆ ...
เรียนรู้

คลื่นพายุซัดฝั่ง

เรียบเรียง : สิริรักษณ์ บุญเย็น และ สันติ ภัยหลบลี้ คลื่นพายุซัดฝั่ง (Storm surge) หรือที่เรียกกันว่า “สตอร์ม เซิร์จ” หลายคนเมื่อได้ยินคำนี้แล้วอาจจะไม่คุ้นหูมากนักและอาจจะยังไม่รู้ถึงความเสียหายที่เกิดขึ้นจากพายุซัดฝั่งนี้ แต่ถ้าหากบอกว่าความเสียหายที่เกิดขึ้นนั้นมีความรุนแรงไม่ต่างจากความเสียหหายที่เกิดขึ้นจาก “สึนามิ” (Tsunami) แล้ว คงทำให้เป็นที่น่าสนใจมากขึ้นของใครหลายๆคน และมีข้อมูลที่สำคัญที่ระบุไว้ด้วยอีกว่า ...
สำรวจ

แนวรอยเลื่อนย้อนหลักหิมาลัย

เรียบเรียง : อรจิรา นาคแก้ว และ สันติ ภัยหลบลี้ ก่อนที่เราจะไปทำความรู้จักกับแนวรอยเลื่อนย้อนหลักหิมาลัย จะขอกล่าวถึงความเป็นมาของเทือกเขาหิมาลัยรวมไปถึงการเกิดของภูมิลักษณ์ที่มีลักษณะเด่นนี้ เนื่องจากแนวรอยเลื่อนย้อนหลักหิมาลัยนั้น เป็นแนวรอยเลื่อนเพียงส่วนหนึ่งของเทือกเขาหิมาลัย ยังคงมีแนวรอยเลื่อนอีกมากมายในเทือกเขาแห่งนี้ เทือกเขาหิมาลัยนั้นมาจากภาษาสันสกฤต ที่หมายถึง ที่อยู่ของหิมะ หลายๆคนอาจจะเคยได้ยินเกี่ยวกับเทือกเขาหิมาลัย เพราะเทือกเขาแห่งนี้มีความโด่งดังและมีชื่อเสียงอย่างมากในหมู่นักท่องเที่ยวและผู้ที่ชื่นชอบการเดินทางผจญภัย เพราะเป็นที่ตั้งของยอดเขาเอเวอเรสต์ ยอดเขาที่สูงที่สุดของโลก และนอกจากยอดเขาเอเวอเรสต์แล้ว ...
สำรวจ

อาระกันโยมา : เทือกเขาอาระกัน

เรียบเรียง : ภิญญดา หนูเทศ และ สันติ ภัยหลบลี้ แนวรอยเลื่อนย้อนอาระกัน (https://ssttourism.com) เทือกเขาอาระกัน (Arakan Yoma) หรือ เทือกเขายะไข่ (Rakhine Yoma) ตั้งอยู่ทางฝั่งตะวันตกโดยกั้นระหว่างชายฝั่งทะเลรัฐยะไข่กับแอ่งพม่าทางตอนกลางของประเทศ แนวเทือกเขามีความยาวประมาณ 950 กิโลเมตรในแนวเหนือ-ใต้ ...
สำรวจ

ควอตซ์ . หลาก . สี

เรียบเรียง : นารีรัตน์ อัมพวะศิริ และ สันติ ภัยหลบลี้ ควอตซ์ (quartz) เป็นแร่ชนิดหนึ่งที่มีองค์ประกอบเป็นซิลิกอนและออกซิเจน มีสูตรเคมีคือ SiO₂ เป็นแร่ที่พบมากที่สุดถึงร้อยละ 12 ของเปลือกโลก พบได้ทั้งในหินอัคนี หินตะกอน และหินแปร โดยทั่วไปแร่ควอตซ์มักอยู่ร่วมกับเฟลด์สปาร์และมัสโคไวท์ เกิดในรูปแบบสายแร่ ...
เรียนรู้

บทบาทคณิตศาสตร์ ต่อแผ่นดินไหว

เรียบเรียง : เสก ประยงค์พันธ์ และ สันติ ภัยหลบลี้ แผ่นดินไหวเป็นภัยพิบัติทางธรรมชาติอย่างที่เราทราบกันอยู่ทั่วๆ ไป และเป็นภัยพิบัติที่คาดคะเนล่วงหน้าค่อนข้างยาก ในรายงานนี้ผู้จัดทำมีความสนใจที่จะนำเสนอในด้านคณิตศาสตร์กับแผ่นดินไหว ซึ่งการเกิดแผ่นดินไหวต้องมีความสัมพันธ์กันกับวิชาคณิตศาสตร์ในหลายด้าน เช่น ในรูปของสมการต่างๆ ความน่าจะเป็น สถิติ Logarithm Exponential เป็นต้น ในที่นี้อยากจะเสนอในรูปแบบทางคณิตศาสตร์ที่สัมพันธ์กับแผ่นดินไหวที่เข้าใจได้ในระดับหลักการพื้นฐานทางคณิตศาสตร์ ...
สำรวจ

เกลือหิมาลัย อะไรทำให้สี รส ต่างกัน

เรียบเรียง : ธัญพร จันทาดี และ สันติ ภัยหลบลี้ เกลือที่มีดีมากกว่าความเค็ม เชื่อว่าหลายคนคงจะรู้จักเกลือกันเป็นอย่างดี มีหลักฐานว่ามนุษย์ใช้เกลือและผลิตเกลือมาตั้งแต่ 6,000 ปี ก่อนคริสต์กาล ในอดีตกาลเกลือเป็นสิ่งมีค่ามากยิ่งกว่าทอง แต่นอกจากเกลือสีขาวในครัวที่เรารู้จักกันแล้ว ยังมีเกลือที่มีสีและรสชาติแตกต่างกันมากมายบนโลกนี้ โดยเกลือสามารถแบ่งออกเป็น 2 ประเภทใหญ่ๆตามการกำเนิด คือ ...
เรียนรู้

รอยเลื่อนสั้นๆ 2 ตัว ไม่น่ากลัวเท่า รอยเลื่อนยาวๆ ตัวเดียว

เรียบเรียง : ติณณ์ ภวสันต์ และ สันติ ภัยหลบลี้ การศึกษารอยเลื่อน (fault) นั้นมีความสำคัญยิ่งต่อการคาดเดาภัยพิบัติแผ่นดินไหวที่จะเกิดขึ้น โดยเฉพาะการทำนายความรุนแรงของแผ่นดินไหว ที่แปรผันตรงกับความยาวของตัวรอยเลื่อนที่เกิดการปริแตกขึ้น กล่าวคือยิ่งรอยเลื่อนมีความยาวมาก ยิ่งสามารถเกิดแผ่นดินไหวที่รุนแรงมากเป็นเงาตามตัว ทว่าสำหรับรอยเลื่อนทั้งหลายบนดาวเคราะห์โลกนั้น ถึงเราจะเรียกมันเป็นชื่อรอยเลื่อนขนาดใหญ่ แต่ในความเป็นจริงนั้นมันก็ไม่ได้เชื่อมต่อกันโดยสนิทเสียทีเดียว มันจะถูกตัดออกเป็นรอยเลื่อนเล็กๆ (fault segmentation) ...
เรียนรู้

22-3 ความกดอากาศ (Air Pressure)

[1] การหมุนเวียนของอากาศ (Air Circulation) ถ่ายเทพลังงานความร้อนในรูปการหมุนเวียนกระแสอากาศเป็นวงรอบมี 2 รูปแบบ คือ 1) ความกดอากาศ (air pressure) คือ การเคลื่อนที่ของกระแสอากาศแนวดิ่งตั้งฉากโลก 2) ลม (wind) คือ การเคลื่อนท่ีของกระแสอากาศแนวราบขนานกับพื้นผิวโลก อากาศแต่ละที่มีอุณหภูมิและความกดอากาศต่างกัน ...
เรียนรู้

23-9 ปรากฏการณ์เอนโซ่ (ENSO) : เอลนิโญ่-ลานิณญ่า

เอลนิโญ่ และลานิณญ่า ในภาษาสเปน el niñoซึ่งแปลว่า “เด็ก” หรือ “เด็กผู้ชาย” หากใช้อักษรตัวใหญ่นำหน้าซึ่งก็คือ El Niño จะหมายถึงบุตรของพระเยซู หลังจากที่มีการค้นพบปรากฏการณ์เอลนิโญ ประมาณ 20 ปี (1990’s) นักวิทยาศาสตร์ได้พบ ปรากฏการณ์ที่มีลักษณะตรงกันข้ามกับปรากฏการณ์เอลนิโญ กล่าวคืออุณหภูมิที่ผิวน้ำทะเล ...
เรียนรู้

พายุฝนฟ้าคะนอง

พายุ (storm) คือ ลมที่มีการเคลื่อนที่อย่างรุนแรง ซึ่งเกิดจากความแตกต่างอย่างมากของความกดอากาศระหว่าง 2 พื้นที่ ซึ่งความรุนแรงของพายุมีหน่วยตรวจวัดความรุนแรงคล้ายกับหน่วยริกเตอร์ และแสดงได้หลายรูปแบบ เช่น 1) เส้นผ่านศูนย์กลางของตัวพายุ 2) ความเร็วที่ศูนย์กลาง 3) ความเร็วและทิศทางการเคลื่อนตัว เป็นต้น ซึ่งพายุแบ่งย่อยเป็น 3 ชนิด ...
เรียนรู้

ชนิดของลม

ลม (Wind) คือ การเคลื่อนท่ีของกระแสอากาศแนวราบขนานกับพื้นผิวโลก สืบเนื่องจากความสามารถในการดูดซับรังสีจากดวงอาทิตย์ของแต่ละพื้นที่ไม่เท่ากัน ทำให้อากาศที่อยู่เหนือพื้นที่ดังกล่าวมีอุณหภูมิต่างกัน อากาศเกิดการหด-ขยายแตกต่างกัน อากาศร้อนจะลอยตัวสูงขึ้น ทำให้อากาศเย็นในบริเวณข้างเคียงเข้าไปแทนที่ ทำให้ความกดอากาศต่างกันในแต่ละพื้นที่ เกิดเป็น หย่อมความกดอากาศสูง (H) และ หย่อมอากาศต่ำ (L) พื้นที่ที่มีอุณหภูมิต่ำ-สูง จะมีความกดอากาศสูง-ต่ำ ดังนั้น ความแตกต่างของอุณหภูมิและความกดอากาศของพื้นที่สองแห่ง ...
เรียนรู้

การหาอายุด้วยวิธีกาลานุกรมต้นไม้

การหาอายุด้วยวิธีกาลานุกรมต้นไม้ (dendrochronology) หรือ การหาอายุด้วยวิธีวงปีต้นไม้ (tree-ring dating) เป็นหนึ่งในหลายๆ วิธี การหาอายุสัมบูรณ์ (absolute-age dating) โดยอาศัยหลักการเทียบเคียง คล้ายๆ กับ การหาอายุสัมพัทธ์ (relative-age dating) ที่ไล่เรียงอายุในเชิงเปรียบเทียบ อันไหนอยู่บนอยู่ล่าง อะไรแก่กว่าอ่อนกว่า ...
เรียนรู้

แผ่นดินไหวตาม (Aftershock)

แผ่นดินไหวตาม (aftershock) คือ แผ่นดินไหวที่เกิดขึ้นหลังจากเกิด แผ่นดินไหวหลัก (main shock) แต่จะมีขนาดที่เล็กกว่าแผ่นดินไหวหลักเสมอ โดยมักจะเกิดใกล้เคียงกับแผ่นดินไหวหลักทั้งในมิติของเวลาและพื้นที่ ในแง่กลไกของการเกิด แผ่นดินไหวตามเกิดจากแรงเค้นทางธรณีแปรสัณฐานที่เปลี่ยนไปอย่างทันทีทันใดโดยรอบจุดศูนย์กลางแผ่นดินไหวหลัก อันเนื่องมาจากการเลื่อนตัวของรอยเลื่อนที่ทำให้เกิดแผ่นดินไหวหลัก หรือเรียกว่า แรงเค้นระหว่างเกิดแผ่นดินไหว (co-seismic stress) และเพื่อที่จะปรับสภาพพื้นที่ให้เข้าสู่สภาวะสมดุล พื้นที่โดยรอบจุดศูนย์กลางแผ่นดินไหวหลักที่มีแรงเค้นเพิ่มขึ้น จะปล่อยหรือคลายพลังงานออกมาในรูปของการเกิดแผ่นดินไหวตาม ถึงแม้ว่าขนาดและความรุนแรงของแผ่นดินไหวตามจะเล็กกว่าแผ่นดินไหวหลัก ...
สำรวจ

มีนิคมอุตสาหกรรมเหล็กร้าง แอบอยู่กลางป่าชายขอบบุรีรัมย์

วิเคราะห์และเรียบเรียงโดย : สุทธิกานต์ คำศิริ และ สันติ ภัยหลบลี้ แร่เหล็กถือ (iron) เป็นหนึ่งในวัสดุที่สำคัญในการผลิตเครื่องมือเครื่องไม้ข้างกายมนุษย์มาอย่างยาวนาน แน่นอนว่าปัจจุบันแหล่งผลิตแร่เหล็กที่สำคัญมีกระจายอยู่ทั่วทุกเห็นโลก ได้แก่ ประเทศจีน ออสเตรเลีย บราซิล อินเดีย และประเทศรัสเซีย ฯลฯ แต่ใครจะรู้บ้างว่า ในอดีตโบราณนานพอสมควร ...
เรียนรู้

การหาอายุด้วยวิธีคาร์บอน-14

ทบทวนอะตอม อะตอม (atom) คือ หน่วยพื้นฐานของสสาร ประกอบด้วย นิวเคลียส อยู่ตรงกลางอะตอม โดยภายในนิวเคลียสยังประกอบด้วย โปรตอน (proton) ที่มีประจุบวก และ นิวตรอน (neutron) ที่เป็นกลางทางไฟฟ้า ซึ่งนิวเคลียสจะถูกห่อหุ้มล้อมรอบด้วยกลุ่ม อิเล็กตรอน (electron) ที่มีประจุลบ ...