ก้อนกรวดในกระเพาะอาหาร (Gastrolith)

ก้อนกรวดในกระเพาะอาหาร (gastrolith) คือ ก้อนหินที่สิ่งมีชีวิตบางชนิด ทั้งในอดีตและปัจจุบันกินเข้าไป เพื่อช่วยในกระบวนการย่อยอาหาร ก้อนหินเหล่านี้มักพบในทางเดินอาหารของสัตว์บางประเภท และมีบทบาทสำคัญในกระบวนการย่อยอาหารเชิงกล โดยเฉพาะในสัตว์ที่ไม่มีฟันกรามสำหรับบดอาหาร

ตัวอย่างของก้อนกรวดในกระเพาะอาหาร (gastroliths) ที่พบในตำแหน่งเดิมในสัตว์มีกระดูกสันหลัง A. กระเพาะบด (gizzard) ของนกตัวผู้ capercaillie (สกุล *Tetrao*) ที่ยังมีชีวิตจากประเทศรัสเซีย B. กลุ่มก้อนกรวดในกระเพาะอาหารของนกกัลลิฟอร์ม (*Palaeortyx*) จากยุค Oligocene แหล่ง Enspel ประเทศเยอรมนี C. กลุ่มก้อนกรวดที่มีขนาดเม็ดหลากหลายในสัตว์น้ำจำพวกแทงกาซอร์ (*Hovasaurus*) จากยุค Permian ตอนปลาย แหล่งชั้นหิน Sakamena ทางตอนใต้ของมาดากัสการ์ D. ภาพถ่ายภาคสนามของโครงกระดูกสัตว์ทะเลกลุ่มเพลซิโอซอร์ (ยังไม่ได้ตั้งชื่อทางวิทยาศาสตร์) พร้อมก้อนกรวดในกระเพาะอาหาร จากยุค Cretaceous ตอนปลาย ชั้นหิน Tropic Shale เขตอุทยานแห่งชาติ Glen Canyon รัฐยูทาห์ สหรัฐอเมริกา E. กลุ่มก้อนกรวดจำนวนกว่า 112 เม็ดในไดโนเสาร์กินพืชกลุ่มเซราทอปเซียน (*Psittacosaurus*) จากยุค Cretaceous ตอนต้น ชั้นหิน Ondai Sair แหล่ง Ussuk ประเทศมองโกเลีย และ F. กลุ่มก้อนกรวดในกระเพาะอาหารของจระเข้ฟอสซิล (*Diplocynodon*) จากยุค Eocene แหล่ง Messel ประเทศเยอรมนี (ที่มา : Wings, 2007)

เพิ่มเติม : ธรณีกาล : กาลเวลาทางธรณีวิทยา

ลักษณะเฉพาะ

คุณสมบัติเฉพาะที่ช่วยให้แยกแยะ ก้อนกรวดในกระเพาะอาหาร (gastrolith) จากก้อนหินทั่วไป เช่น

ขนาดและรูปร่าง Gastrolith มีขนาดตั้งแต่เล็กไม่กี่มิลลิเมตรจนถึงหลายเซนติเมตร และมักมีรูปร่างกลมเนื่องจากการเสียดสีภายในระบบย่อยอาหาร
องค์ประกอบ มักเป็นหินที่ทนต่อการสึกกร่อน เช่น ควอตซ์ ซึ่งไม่ถูกทำลายง่ายโดยกรดในกระเพาะอาหาร
พื้นผิวและสีสัน ก้อนกรวดในกระเพาะอาหาร (gastrolith) มักจะมีพื้นผิวเรียบและมันวาว อันเกิดจากการเสียดสีระหว่างก้อนหินหรืออาหารในกระเพาะ บางครั้งสีของหินเปลี่ยนไปเนื่องจากปฏิกิริยากับกรดในกระเพาะอาหาร

ก้อนกรวดในซากดึกดำบรรพ์

ก้อนกรวดในกระเพาะอาหาร (gastrolith) ถูกค้นพบในสิ่งมีชีวิตหลายชนิดที่สูญพันธุ์ไปแล้ว เช่น

ไดโนเสาร์ Sauropod และ theropod เป็นกลุ่มไดโนเสาร์ที่ใช้ก้อนกรวดในกระเพาะอาหาร เพื่อช่วยบดอาหาร พบร่องรอยในบริเวณช่องท้องของฟอสซิล
สัตว์เลื้อยคลานในทะเล Plesiosaur ซึ่งเป็นสัตว์เลื้อยคลานทะเลคอยาวใช้ก้อนกรวดในกระเพาะอาหาร เพื่อช่วยในการย่อยและควบคุมความลอยตัว
นกในปัจจุบัน นก เช่น นกกระจอกเทศ ยังคงใช้ก้อนกรวดในกระเพาะอาหาร ซึ่งแสดงถึงความเชื่อมโยงวิวัฒนาการระหว่างสัตว์ในอดีตและปัจจุบัน

เพิ่มเติม : ฟอสซิลและวิธีการเกิดฟอสซิล

ตัวอย่างของก้อนกรวดในกระเพาะอาหาร (gastroliths) ที่พบในสัตว์ร่วมสมัย (ยังมีชีวิตในปัจจุบัน): A. ก้อนกรวดชีวภาพ (bio-gastroliths) จากสัตว์ครัสเตเชียนสามกลุ่มต่างชนิด •A1. กุ้งเครฟิชแคระสีส้มเม็กซิกัน (*Cambarellus*) •A2. กุ้งเครฟิชสีน้ำเงิน (*Procambarus*) •A3. ยับบี้ (*Cherax*) B. ก้อนกรวดผิดปกติในกระเพาะ (patho-gastrolith) จากเม่นหางจับเกาะ (*Coendou*) ซึ่งถูกเลี้ยงไว้ในสวนสัตว์ Wilhelma เมืองสตุ๊ตการ์ต ประเทศเยอรมนี ก้อนกรวดนี้มีร่องรอยของผนังกระเพาะด้านในปรากฏอยู่ชัดเจน มันเติมเต็มทั้งกระเพาะอาหารและเชื่อว่าเป็นสาเหตุให้สัตว์ตายจากความอดอยาก C. ชุดของก้อนกรวดธรรมชาติ (geo-gastroliths) จากนกแพร์มิเกิน (*Lagopus*) D. ชุดก้อนกรวดธรรมชาติจากนกกระจอกเทศ (*Struthio*) E. ชุดก้อนกรวดธรรมชาติจากจระเข้ (*Alligator*) และ F. ชุดก้อนกรวดธรรมชาติจากแมวน้ำช้างทางเหนือ (*Mirounga*) (ที่มา : Wings, 2007)

ความสำคัญในทางธรณีวิทยา

ก้อนกรวดในกระเพาะอาหาร (gastrolith) ให้ข้อมูลสำคัญในหลายด้าน เช่น

พฤติกรรมและวิถีชีวิต ก้อนกรวดในกระเพาะอาหารช่วยเผยข้อมูลเกี่ยวกับพฤติกรรมการกินและการปรับตัวของสิ่งมีชีวิตในยุคโบราณ
ภูมิศาสตร์ในอดีต ชนิดของหินที่ใช้เป็นก้อนกรวดในกระเพาะอาหาร บ่งชี้ถึงทรัพยากรและลักษณะภูมิประเทศในสมัยนั้น
กระบวนการหลังความตาย การศึกษาการกระจายตัวและสภาพของก้อนกรวดในกระเพาะอาหาร ช่วยให้เข้าใจกระบวนการย่อยสลายและการสะสมของฟอสซิล

เพิ่มเติม : มหายุคพรีแคมเบียน – มหายุคแห่งการจัดแจงโลกและสิ่งมีชีวิต

เพิ่มเติม : มหายุคพาลีโอโซอิก – เมื่อสิ่งมีชีวิตเริ่มรุกขึ้นบก

เพิ่มเติม : มหายุคมีโซโซอิก – ยุคทองของ ไดโนเสาร์

เพิ่มเติม : มหายุคซีโนโซอิก – มหายุคแห่งนม