วิจัย

เส้นทางโบราณ ขึ้นเขาพนมรุ้ง

วิเคราะห์และเรียบเรียง : สุวภา ศรีสัตยเสถียร, เกชา เจริญศิริมณี และ สันติ ภัยหลบลี้

นอกเหนือจากปราสาทตาควาย ปราสาทหินพิมาย ปราสาทเมืองต่ำ และปราสาทเล็กปราสาทน้อยอีกว่าหลักร้อย ปราสาทพนมรุ้ง ถือเป็นหนึ่งในแลนด์มาร์คทางศาสนาที่สำคัญของ อาณาจักรอังกอร์ (Angkor) บนพื้นแผ่นดินอีสานของไทยในทางภูมิศาสตร์ ปราสาทหินพนมรุ้งตั้งอยู่ที่ตำบลตาเป็ก อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดบุรีรัมย์ ตัวปราสาทตั้งอยู่บนเขาพระนมรุ้ง ซึ่งเป็นเค้าลูกโดดมีความสูงประมาณ 250 เมตร จากพื้นที่โดยรอบ เกิดจากการประทุขอบภูเขาไฟในช่วง ยุคควอเทอร์นารี (Quaternary) ซึ่งด้วยความเป็นภูเขาไฟยุคใหม่ในทางธรณีวิทยา ภูเขาไฟพนมรุ้งจึงยังหลงเหลือสภาพของ ปากปล่องภูเขาไฟ (crater) ให้เห็นอย่างชัดเจน ซึ่งคนปัจจุบันใช้เป็นอ่างเก็บน้ำสำหรับการอุปโภคบริโภค โดยมีตัวปราสาทหินพนมรุ้งที่ตั้งอยู่ตรงขอบของปากปล่องภูเขาไฟ

นอกเหนืนอกเหนือจากกระบวนการประทุของแมกมาในอดีตที่ทำให้ภูเขาพนมรุ้งเกิดขึ้นมา กระบวนการผุพังโดยธรรมชาติทั้งจากน้ำและแรงโน้มถ่วงก็ทำให้ในปัจจุบัน ภูมิลักษณ์ (landform) ของเขาพนมรุ้งมีลักษณะเป็นแนว สันเขา (ridge) และ ร่องเขา (valley) กระจายตัวจากจุดศูนย์กลางพาดผ่านลงมายังเชิงเขาด้านล่าง

การเดินทางขึ้นเขาพนมรุ้งปัจปัจจุบันเส้นทางการเดินทางของเขาพนมรุ้งขึ้นได้สองทางโดยรถยนต์ได้แก่ขึ้นทางฝั่งตะวันตกเฉียงเหนือของภูเขาจากตำบลอำเภอเฉลิมพระเกียรติจังหวัดบุรีรัมย์และอีกเส้นทางที่สามารถคืนได้คือขึ้นทางทิศตะวันออกจากตำบลอำเภอเฉลิมพระเกียรติจังหวัดบุรีรัมย์ซึ่งในแนวเส้นทางหลังคือขึ้นจากสระน้ำขนาดใหญ่หรือที่ในทางโบราณคดีเราเรียกว่าอะไรลักษณะการขึ้นของเส้นทั้งสองฝั่งในปัจจุบันคือการตัดถนนกดคงไปมา ซื้ซื้อในระดับสำคัญของชาวความโค้งรับสอดรับต่อการขับขี่ของยานพาหนะอย่างรถยนต์และมอเตอร์ไซด์อย่างไรก็ตามในอดีตการขึ้นเขาพนมรุ้งคงไม่ได้ใช้ยานพาหนะอย่างที่เห็นอยู่ในปัจจุบันส่วนใหญ่น่าจะเป็นการเดินเท้าเพื่อขึ้นไปบนเขาบทความงานวิจัยนี้จึงมีความประสงค์ที่จะศึกษาความเป็นไปได้ของเส้นทางเท้าของการเดินขึ้นเขาพนมรุ้งของคนโบราณในอดีต.สร้างแบบจำลองการขึ้นเขา

ภาพตัดขวางความชันและระยะทาง

แปลความภาพถ่ายดาวเทียม

การสำรวจในถาคสนาม

สรุปผล

  • หินขึ้นร่อง (valley) แต่คน ขึ้นสัน (ridge)
  • เวลาดู crossection ให้ดูว่า 1 ยาวต่างกันไม 2 ชันต่างกันมั้ย 3 ขึ้นๆ ลงๆ มั้ย
  • เส้นทางขึ้นเขาพนมรุ้ง : ภูมิประเทศ และ ร่องรอยโบราณคดี
  • ถ้าเทียบกับเส้นปัจจุบัน ทั้งถนน และโบราณ พบว่า ไม่ชอบเดินร่องเขา อาจจะเพราะเศษหินเยอะหรือเปล่า
  • ถ้าจากภูมิประเทศ คือ เส้น นี้ ชันหน้อยสุด เปลืองแรงน้อยสุด
  • แต่กลับมาขึ้นเส้นนี้ หรือ ถ้าแบ่ง 4 ควาดแด้น ก็จะแสดงว่า ในครึ่งวงกลมนี้ เส้นนี้ชันน้อยสุด นั่นหมายความว่า นอกจากความชันแล้ว
  • การมาถึงส่วนใหญ่ ของด้านไหน ก็เป็นปัจจัยสำคัญ และสอดคล้องว่า คนโบราณส่วนใหญ่มาจาก quardance ฝั่งตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งก้อสอดคล้องอย่างยิ่ง กับชุมชนโบราณในแถบนั้น
  • อาจจะเอาตำแหน่งเมืองโบราณมา หาระยะทางว่า เข้าร่องไหน สั้นสุด ก็เอาร่องนั้น แล้วให้คะแนนร่อง ว่าร่องนี้ มากสุด
  • แล้วถ้าไม่ตรงกับหลักฐาน ที่เพจพนมรุ้งบอก ก็อาจจะบอกว่า เพราะอะไร
  • ดูการเดินไปมาระหว่าง พนมรุ้ง เมืองต่ำ ปลายบัด ด้วยนะครับ
  • 0 จุด start เริ่มต้นที่ความสูง 220m

จากงานวิจัยของ Schild (2016) ได)ทําการศึกษาและวิเคราะหaเส)นทางเดินโบราณของมนุษยaยุคสําริดที่มีเส)นทางเดินผ่านเทือกเขา Amanus ในทางตอนใต)ของประเทศตุรกี โดยเปsนการศึกษาเส)นทางเดินโดยอิงจากข)อมูลเชิงพื้นที่ของบริเวณเทือกเขา Amanus ประกอบกับทฤษฎีการหาเส)นทางที่สั้นที่สุดในการเดินทางเพื่อลดระยะทางและประหยัดทรัพยากรในเชิงพลังงานและ เวลาของมนุษยaซึ่งในรายงานการวิจัยได)เริ่มศึกษาจากการค)นพบโบราณวัตถุที่ตรวจสอบอายุแล)วมีความสัมพันธaกับวัตถุโบราณยุค สําริดตอนกลางถึงยุคสําริดตอนปลาย โดยหลักฐานทางโบราณคดีที่พบคือเม็ดดินเผาที่มีขนาดใกล)เคียงกัน ใช)เปsนตัวกลางแลกเปลี่ยนแทนเงินตราในยุคนั้น และในการศึกษานี้จะมุ=งเปêาไปที่การวิเคราะหaเส)นทางที่มีระยะทางน)อยที่สุดในการเดินทางโดยใช)
หลักการ Least Cost Analysis ประกอบกับการใช)โปรแกรม ArcGIS Pro โดยใช)เครื่องมือ Path Distance Tool เพื่อนํามา วิเคราะหaร=วมกับพื้นที่จริงได)ออกมาเปsน Least Cost Path Analysis ที่เปsนการนําชุดของข)อมูลจุดเริ่มต)นกับจุดสิ้นสุดมาเชื่อมโยง
กันโดยคํานึงถึงปmจจัยเรื่องความลาดชั้นของพื้นที่และระยะทางที่สั้นที่สุดที่เปsนไปได)ระหว=างจุดสองจุด

Share: