ปป อีสานไม่เหมือนภาคกลาง ปลูปได้ทุกที่ ได้ทั้งนาปีและนาปรัง ดีไม่ดี ได้นาปรังๆๆ รอบ 3 รอบ 4 กันอีก อีสานภูมิประเทศเป็นเนินลูกฟูกอ่อนๆ ส่วนใหญ่เลยเป็นไร่อ้อยไร่มัน จะปลูกข้าวได้ก็ต้องหาตามมี่ราบ นาก็ผินใหญ่ไม่ได้ เหมือนภาคกลาง รถเกี่ยว รถไถ จะมาจาก_าคกลาง เจอนาบิ้งเล็กๆ ...

รวมทั้งสิ้น 662 หมู่บ้าน จาก 33 คำ จำนวนมากที่สุด —————————— 5 บาโง (Bango), จำนวน 138 หมู่บ้าน, มีรากศัพท์ภาษามลายู มาจากคำว่า Bangau, ความหมายเชิงภูมินามแปลว่า พื้นที่ชุ่มน้ำ (Heron) ...

เพชรหน้าทั่ง เพชรหน้าทั่ง เป็นแร่ศักดิ์สิทธิ์ที่รู้จักกันในวงการเครื่องรางและความเชื่อพื้นบ้าน มีลักษณะเป็นก้อนสี่เหลี่ยมเกาะกลุ่มรวมกันแน่น สีคล้ายทองคำ ดูแข็งแกร่งและมีพลังในตัว เชื่อกันว่าเพชรหน้าทั่งเป็นธาตุศักดิ์สิทธิ์ที่มีฤทธิ์คุ้มครอง ป้องกันภัย ทำให้ผู้ครอบครองอยู่ยงคงกระพัน ป้องกันคุณไสย ไสยเวท เสนียดจัญไร ภูติผี รวมถึงอันตรายจากเขี้ยวเล็บของสัตว์มีพิษ อีกทั้งยังเชื่อว่าหากนำไปบูชาและเก็บรักษาไว้ภายในบ้าน จะช่วยคุ้มครองคนในครอบครัวให้อยู่เย็นเป็นสุข โดยแหล่งที่พบเพชรหน้าทั่งนั้นอยู่ในพื้นที่ภาคใต้ของประเทศไทย โดยเฉพาะจังหวัดพัทลุง ในทางธรณีวิทยา เพชรหน้าทั่ง ...

ตามความเชื่อ เหล็กไหล คือ ธาตุกายสิทธิ์ มีอิทธิฤทธิ์เหนือธรรมชาติ มีชีวิตจิตวิญญาณ เพราะเกิดจากเทพที่มาชดใช้วิบากกรรมในสภาวะที่เป็นโลหะธาตุ ดังนั้นจึงทำให้มีพวก ยักษ์ คนธรรพ์ ครุฑ นาค คอยให้ความอารักขาอีกทีหนึ่ง เหล็กไหลเคลื่อนไหวได้ มีทั้งตัวผู้และตัวเมีย เสพน้ำผึ้งเป็นอาหาร ขับถ่ายได้ ชอบพักผ่อนหลับนอนในสถานที่สงบตามถ้ำ (ที่มา : ...

พายุฝนฟ้าคะนอง (Thunderstorm) รุนแรงสามารถก่อให้เกิดปรากฏการณ์ลมอันตรายที่เรียกว่า ดาวน์เบิสต์ (Downburst) และ ไมโครบิสต์ (Microburst) ซึ่งเป็นกระแสลมที่พัดลงอย่างรุนแรงจากเบื้องบนสู่พื้นดิน และเมื่อปะทะกับพื้นดิน ลมเหล่านี้จะแผ่กระจายออกด้านข้างอย่างรุนแรง ส่งผลให้เกิดความเสียหายอย่างมหาศาล แม้ว่าปรากฏการณ์นี้จะดูคล้ายกับพายุทอร์นาโด แต่ลมจากดาวน์เบิสต์และไมโครบิสต์มีลักษณะเป็น ลมตรง (Straight-line winds) ซึ่งสามารถทำลายล้างได้ไม่แพ้กัน การทำความเข้าใจปรากฏการณ์เหล่านี้มีความสำคัญต่อการพยากรณ์อากาศ ความปลอดภัยทางการบิน ...

ชั้นอุณหภูมิผกผัน (Inversion Layer) หรือ การย้อนกลับของอุณหภูมิ (Temperature Inversion) เป็นปรากฏการณ์ทางอุตุนิยมวิทยาที่เกิดขึ้นเมื่อ การลดลงของอุณหภูมิในบรรยากาศตามระดับความสูงกลับกัน โดยที่ชั้นอากาศที่อุณหภูมิสูงกว่าอยู่เหนือชั้นอากาศที่อุณหภูมิต่ำกว่าใกล้พื้นโลก ในสภาวะอากาศปกติ อุณหภูมิจะลดลงประมาณ 6.5 องศาเซลเซียสสำหรับทุก ๆ กิโลเมตรในความสูง ซึ่งช่วยให้อากาศร้อนขึ้นไปและอากาศเย็นจะลงมาที่พื้น โลก ส่งผลให้เกิดการผสมผสานในแนวดิ่งของบรรยากาศที่ช่วยในการกระจายมลพิษและควบคุมคุณภาพอากาศ แต่ในช่วงเวลาที่เกิดชั้นย้อนกลับ ...

โลหะยึดโยงหิน (metal clamps) เป็นอุปกรณ์ที่คนโบราณใช้เพื่อยึดโยง โครงสร้างหินขนาดใหญ่โบราณ (megaliths) ซึ่งพบได้ทั่วโลก ชิ้นส่วนเหล่านี้ที่มักทำจาก เหล็ก บรอนซ์ หรือ โลหะผสมทองแดง เป็นเครื่องบ่งชี้ถึงความฉลาดและทักษะวิศวกรรมของอารยธรรมโบราณ จุดประสงค์หลักของโลหะยึดคือการเสริมความมั่นคงและยึดหินขนาดใหญ่เข้าด้วยกัน เพื่อให้โครงสร้างมีความทนทานต่อกาลเวลา นอกจากนี้ โลหะยึดยังสะท้อนถึงความรู้ด้านโลหะวิทยาและเทคนิคการก่อสร้างที่ก้าวหน้าของสังคมในยุคนั้น น่าเสียดายที่ในปัจจุบันเหลือร่องรอยของโลหะยึดโยงหินเหล่านี้อยู่น้อยมาก เนื่องจากในยุคอาณานิคม ชาวสเปนได้รื้อถอนเหล็กหนีบออกไปจำนวนมาก ...

ฤดูกาล (Season) เกิดจากการที่โลกโคจรรอบดวงอาทิตย์โดยที่แกนโลกเอียง 23.5° ซึ่งในฤดูร้อนโลกเอียงขั้วเหนือเข้าหาดวงอาทิตย์ ทำให้ซีกโลกเหนือกลายเป็นฤดูร้อน และซีกโลกใต้กลายเป็นฤดูหนาว หกเดือนต่อมาโลกโคจรไปอยู่อีกด้านหนึ่งของวงโคจร โลกเอียงขั้วใต้เข้าหาดวงอาทิตย์ (แกนโลกเอียง 23.5° คงที่ตลอดปี) ทำให้ซีกโลกใต้กลายเป็นฤดูร้อน และซีกโลกเหนือกลายเป็นฤดูหนาว โดยหากพื้นผิวโลกมีสภาพเป็นเนื้อเดียวเหมือนกันหมด (ทรงกลมที่สมบูรณ์) โลกจะมี 4 ฤดู ได้แก่ ...

อนุภาคน้ำในอากาศ (Hydrometeors) หมายถึง ปรากฏการณ์ทางอุตุนิยมวิทยาที่เกี่ยวข้องกับน้ำในบรรยากาศโลก ไม่ว่าจะเป็นในรูปของเหลว ของแข็ง หรือสถานะผสม ปรากฏการณ์เหล่านี้ครอบคลุมทั้งน้ำที่ลอยอยู่ในอากาศ เช่น หมอก และน้ำที่ตกลงสู่พื้นในรูปของฝน หิมะ หรือลูกเห็บ รวมถึงน้ำที่ตกผลึกบนพื้นผิวอย่างน้ำค้างแข็ง หรือรัศมีน้ำแข็ง อนุภาคน้ำในอากาศเป็นส่วนหนึ่งของวัฏจักรของน้ำ ซึ่งส่งผลต่อภูมิอากาศ สิ่งแวดล้อม และกิจกรรมของมนุษย์ เช่น ...

มูลฟอสซิล หรือ โคโพรไลต์ (Coprolite) เกิดจากการขับถ่ายของสัตว์ในอดีต กระบวนการที่ทำให้มันกลายเป็นฟอสซิลต้องมีเงื่อนไขสำคัญ ดังนี้ 1) การฝังอย่างรวดเร็ว มูลต้องถูกปกคลุมด้วยตะกอนทันที เพื่อป้องกันการย่อยสลายและการถูกรบกวนจากสัตว์กินซาก 2) การแทรกซึมของแร่ธาตุ แร่ เช่น แคลเซียมฟอสเฟต หรือซิลิกา เข้าไปแทนที่โครงสร้างสารอินทรีย์เดิม 3) การแปรสภาพ ...

หินตั้งสมดุล (Balanced Rock) เป็นอีกหนึ่งปรากฏการณ์ทางธรณีวิทยาที่น่าตื่นตาตื่นใจ เพราะด้วยลักษณะหินขนาดใหญ่ ที่ดูเหมือนตั้งสมดุลอยู่บนฐานที่มีขนาดเล็กกว่าอย่างเหมือนจะไม่มั่นคง โครงสร้างที่ดูฝืนกฎแรงโน้มถ่วงนี้ เกิดขึ้นจากกระบวนการทางธรรมชาติหลายล้านปี บทความนี้ผู้เขียนจะพาผู้อ่านไปชมกระบวนการทางธรณีวิทยาที่ทำให้เกิดหินตั้งสมดุลนี้ ความสำคัญทางวิทยาศาสตร์ และตัวอย่างสถานที่ที่มีชื่อเสียง เผื่อท่านใดมีโอกาสไปเยี่ยมชม ทั้งในประเทศและต่างประเทศ จะได้เข้าใจกระบวนการเกิดในทางวิทยาศาสตร์อย่างเป็นเหตุเป็นผล เพิ่มเติม : หินตั้ง – ใครคนตั้ง ? ...

คิมเบอร์ไลต์ (Kimberlite) เป็นหินอัคนีประเภท อัลตราเมฟิก (ultramafic igneous rock) ที่มีชื่อเสียงว่าเป็น แหล่งกำเนิดเพชรของโลก หินชนิดนี้เกิดขึ้นในชั้น แมนเทิล (mantle) ของโลกที่มีความดันและอุณหภูมิสูง จากนั้นถูกนำขึ้นมาสู่ผิวโลกผ่านการระเบิดของภูเขาไฟที่รุนแรง การปะทุเหล่านี้ก่อให้เกิดโครงสร้างคล้ายท่อหรือ ไดอะทริม” (diatreme) ซึ่งเป็นเป้าหมายสำคัญสำหรับการสำรวจเหมืองเพชร การศึกษาเกี่ยวกับคิมเบอร์ไลต์มีความสำคัญในการทำความเข้าใจการก่อกำเนิดของเพชร เคมีธรณีของแมนเทิล ...

สไปร์ท (Sprites) หรือ แสงวาบสีแดง ที่เกิดขึ้นสูงเหนือ พายุฝนฟ้าคะนอง (thunderstorm) จัดอยู่ในกลุ่มของ ปรากฏการณ์เรืองแสงชั่วคราวในบรรยากาศ (Transient Luminous Events หรือ TLE) ซึ่งเป็นกลุ่มปรากฏการณ์ทางแสงในชั้นบรรยากาศตอนบน เกิดจากปฏิกิริยาระหว่างพายุฝนฟ้าคะนองรุนแรงกับชั้นไอโอโนสเฟียร์ แม้ว่าสายฟ้าฟาดทั่วไปจะเกิดใน ชั้นโทรโพสเฟียร์ (Troposphere) หรือชั้นบรรยากาศใกล้พื้นโลก ...

สนามแม่เหล็กโลก (magnetic field) เป็นปรากฏการณ์ที่เคลื่อนไหวและเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ทำหน้าที่เป็นเกราะป้องกันโลกจากรังสีที่เป็นอันตรายจากดวงอาทิตย์และจักรวาล สนามแม่เหล็กนี้เกิดจากการเคลื่อนที่ของเหล็กหลอมเหลวในแก่นนอกของโลก ซึ่งเป็นกระบวนการที่เรียกว่า ไดนาโมของแก่นโลก (Geodynamo) อย่างไรก็ตาม ในช่วงเวลาหลายล้านปี สนามแม่เหล็กโลกได้เกิดปรากฏการณ์ที่เรียกว่า การพลิกกลับของสนามแม่เหล็ก (Geomagnetic Reversal) ซึ่งเป็นกระบวนการที่ขั้วเหนือและขั้วใต้ของสนามแม่เหล็กโลกสลับตำแหน่งกัน บทความนี้จะอธิบายถึงกลไกเบื้องหลังการพลิกกลับของสนามแม่เหล็ก ผลกระทบต่อโลก หลักฐานทางธรณีวิทยา และความหมายต่ออนาคตของมนุษยชาติ ...

ทอร์นาโด (tornado) คือ พายุที่มีลักษณะคล้ายกับงวงช้างสีดำ ห้อยลงมาจากเมฆคิวมูโลนิมบัส มีเส้นผ่านศูนย์กลางไม่เกิน 1 กิโลเมตร แต่มีการหมุนวนของลมด้วยความเร็วสูง บางครั้งอาจสูงถึง 400 กิโลเมตร/ชั่วโมง ซึ่งภายในมวลพายุประกอบด้วยไอน้ำและฝุ่นละออง ตลอดจนวัตถุต่างๆ ที่ถูกลมพัดลอยเข้ามาในตัวพายุ เนื่องจากเมื่อพายุเคลื่อนไปพื้นที่ใด ฐานของพายุจะกวาดทุกอย่างบนพื้นขึ้นไปด้วย  เพิ่มเติม : ชนิดของ ลม ทอร์นาโดเกิดจากมวลอากาศที่เย็นและหนักกว่าลอยผ่านเข้าไปใต้มวลของอากาศที่อบอุ่นและเบากว่า ...

พายุงวงช้าง (Waterspouts) เป็นปรากฏการณ์หมุนวนในบรรยากาศที่มีลักษณะคล้ายเป็นเสา หมุนเหนือน้ำ เชื่อมโยงระหว่างเมฆคิวมูลัสหรือเมฆคิวมูโลนิมบัสกับผิวน้ำ โดยลักษณะเด่น เป็นพายุที่ มีรูปร่างคล้ายกรวยหรือเสาหมุนที่มองเห็นได้ชัดเจน และมักมีละอองน้ำหมุนวนรอบฐาน มีขนาดตั้งแต่ไม่กี่เมตรจนถึงหลายร้อยเมตร มีอายุความเป็นพายุสั้นๆ เพราะโดยปกติอยู่ได้ประมาณ 10-30 นาที มักพบในเขตร้อนและกึ่งเขตร้อน แต่สามารถเกิดในเขตอบอุ่นได้เช่นกัน หากสภาพแวดล้อมเหมาะสม แม้ว่าพายุงวงช้างจะมีลักษณะคล้าย ทอร์นาโด (Tornado) ...

วัฏจักรชีวธรณีเคมี (Biochemical Cycle) อธิบายถึงการเคลื่อนที่ของธาตุและสารประกอบระหว่างส่วนที่มีชีวิต (ชีวภาพ) และส่วนที่ไม่มีชีวิต (ธรณีและเคมี) ของโลก คำว่า “ชีวธรณีเคมี” แสดงถึงกระบวนการที่เกี่ยวข้องกับชีววิทยา (สิ่งมีชีวิต) ธรณีวิทยา (เปลือกโลก น้ำ และบรรยากาศ) และเคมี (ปฏิกิริยาและการเปลี่ยนแปลงของสาร) วัฏจักรเหล่านี้ช่วยให้ธาตุสำคัญ เช่น ...

1. เหตุการณ์ Chicxulub (66 ล้านปีก่อน) เพิ่มเติม : มหายุคมีโซโซอิก – ยุคทองของ ไดโนเสาร์ 2. เหตุการณ์ Tunguska (1908) ดาวเคราะห์น้อย (asteroid) หมายถึง เทหวัตถุที่มีขนาดเล็กกว่าดาวเคราะห์และดาวเคราะห์แคระ แต่ไม่ใช่ดาวหาง โดยดาวเคราะห์น้อยดวงแรกที่ถูกค้นพบคือ ...

ทุกวันนี้ เมื่อมีฝนตกหนักในบ้านเรา สิ่งที่ตามมาแทบทุกครั้งคือข่าว น้ำท่วม (flood) และหากสอบถามความรู้สึกประชาชนทั่วไป แทบทุกคนก็จะตอบตรงกันว่า ทุกวันนี้น้ำท่วมบ่อยขึ้น น้ำท่วมง่ายขึ้น และเมื่อถกถึงสาเหตุน้ำท่วม จำเลยแรกที่จะถูกกล่าวถึงก็มักจะหนีไม่พ้น การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ (climate change) ที่กำลังเป็นประเด็นอยู่ในปัจจุบัน บ้างก็ว่าพื้นดินทรุดต่ำลง บ้างก็ว่าเขื่อนปล่อยน้ำผิดเวลา หรือไม่ก็การบริหารจัดการน้ำของภาครัฐไร้ประสิทธิผล แต่จากการติดตามน้ำท่วมบ้านเราในช่วง 10 ปี ที่ผ่านมา ผู้เขียนพบข้อน่าสังเกตที่ว่าไทยเราน้ำท่วมง่ายขึ้นจริง ซึ่งในทางวิชาการธรณีพิบัติภัย ภาวะแบบนี้หมายถึง ประเทศไทยกำลังมี ความอ่อนไหว (susceptibility) ต่อภัยน้ำท่วม ...

มิตรเอิร์ธ (mitrearth) คือชื่อของแหล่งเรียนรู้ด้านวิทยาศาสตร์โลก ธรณีวิทยา ภูมิศาสตร์และธรณีโบราณคดี ที่เผยแพร่สู่สาธารณะ ผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ www.mitrearth.org และ www.facebook.com/mitrearth โดยมีเจตนาดีเดียว คือต้องการที่จะยืนอยู่อย่างมิตร คอยเป็นเพื่อนคู่คิด เคียงข้างไปกับทุกคนที่สนใจเรื่องราวเกี่ยวกับ โลกในมุมกายภาพ ด้วยเจตนารมย์อย่างที่ว่า มิตรเอิร์ธจะคอยสนับสนุนก้อนความรู้ดิจิตอลในรูปแบบต่าง ๆ ทั้งสื่อการเรียน-การสอน สำหรับน้อง ๆ ...

ลมค้า (trade wind) เป็นลมที่พัดมาจากทิศตะวันออกไปยังทิศตะวันตกในเขตร้อน ระหว่างละติจูด 30 องศาเหนือและ 30 องศาใต้ ลมเหล่านี้มีบทบาทสำคัญในการกำหนดสภาพภูมิอากาศ ระบบนิเวศ และแม้กระทั่งประวัติศาสตร์ของมนุษย์ ในทางโบราณคดี ความเข้าใจเกี่ยวกับลมการค้าได้ช่วยให้เราเข้าใจเส้นทางการค้าของโบราณ รูปแบบการย้ายถิ่นฐาน และการพัฒนาของอารยธรรมมนุษย์ในอดีต บทความนี้จะสำรวจวิทยาศาสตร์ของลมการค้า ความสำคัญทางประวัติศาสตร์ของมัน และวิธีที่มันถูกนำไปใช้ในงานวิจัยโบราณคดีเพื่อค้นหาความรู้เกี่ยวกับกิจกรรมของมนุษย์ในอดีต เพิ่มเติม ...

ภูเขาไฟปินาตูโบ (Mount Pinatubo) ซึ่งตั้งอยู่ในประเทศฟิลิปปินส์ เป็นภูเขาไฟที่มีชื่อเสียงระดับโลกจากเหตุการณ์การปะทุครั้งใหญ่ในปี ค.ศ. 1991 ซึ่งเป็นหนึ่งในเหตุการณ์ภูเขาไฟที่รุนแรงที่สุดในศตวรรษที่ 20 ภูเขาไฟที่เคยเป็นที่รู้จักน้อยมากนี้ได้กลายเป็นเป้าหมายสำคัญของการศึกษาเกี่ยวกับธรณีวิทยาและสิ่งแวดล้อม บทความนี้ผู้เขียนจะเล่าถึงภูมิศาสตร์ ธรณีวิทยา และรวมทั้งประวัติการปะทุของภูเขาไฟปินาตูโบ เพิ่มเติม : 10 การปะทุของภูเขาไฟ ที่สร้างความสูญเสียมากที่สุดในโลก ภูมิศาสตร์ ที่ตั้งและบริบททางภูมิภาค ...

วัฏจักรมิลานโควิช (Milankovitch Cycles) ตั้งชื่อตามนักดาราศาสตร์ชาวเซอร์เบีย มิลูติน มิลานโควิช ผู้พัฒนาทฤษฎีที่อธิบายว่า “การเปลี่ยนแปลงของวงโคจรโลกและการเอียงแกนโลกส่งผลต่อรูปแบบสภาพภูมิอากาศในระยะยาว” โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องของการเกิด ยุคน้ำแข็ง (Ice Age) วัฏจักรเหล่านี้ ซึ่งกินเวลานับหมื่นถึงหลายแสนปี เกิดจากปัจจัยทางดาราศาสตร์หลัก 3 ประการ ได้แก่ 1) ความรีของวงโคจร ...

การแปลงพลังงานความร้อนในมหาสมุทร (Ocean Thermal Energy Conversion, OTEC) เป็นเทคโนโลยีพลังงานหมุนเวียนที่ใช้ความแตกต่างของอุณหภูมิระหว่างน้ำทะเลผิวหน้าอุ่นและน้ำทะเลลึกเย็นในการผลิตกระแสไฟฟ้า ความแตกต่างของอุณหภูมินี้ ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในเขตร้อนและกึ่งร้อน เป็นแหล่งพลังงานที่ยังไม่ได้รับการใช้ประโยชน์อย่างเต็มที่ แต่มีศักยภาพมหาศาล ในขณะที่โลกกำลังมองหาแหล่งพลังงานที่ยั่งยืนและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมมากขึ้น OTEC กลายเป็นทางเลือกที่น่าสนใจสำหรับการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกพร้อมกับการใช้พลังงานจากทรัพยากรธรรมชาติของโลก แนวคิดการผลิตพลังงาน OTEC ใช้หลักการที่ พลังงานความร้อนจากดวงอาทิตย์ทำให้น้ำทะเลผิวหน้าร้อนขึ้น และสร้างความแตกต่างของอุณหภูมิกับน้ำทะเลลึกที่เย็น ความแตกต่างนี้ช่วยให้เครื่องจักรความร้อนทำงานได้ ...

ปัจจุบัน LiDAR (Light Detection and Ranging) เป็นเทคโนโลยีที่เข้ามาเปลี่ยนแปลงการสำรวจทางโบราณคดีอย่างมาก เพราะด้วยการสแกนภูมิประเทศอย่างละเอียดได้ในระยะเวลาอันสั้นและสามารถช้อนลงไปใต้ต้นไม้ที่ปกคลุมพื้นที่ภูมิประเทศ ทำให้ LiDAR กลายเป็นพระเอกในการค้นพบแหล่งโบราณคดีใหม่ในหลายพื้นที่ โดยมอบวิธีการที่ไม่รุกรานในการทำแผนที่และวิเคราะห์ภูมิทัศน์ เทคโนโลยีนี้ใช้การปล่อยคลื่นเลเซอร์และวัดเวลาที่คลื่นสะท้อนกลับจากพื้นผิวเพื่อสร้างแผนที่ภูมิประเทศที่มีความแม่นยำสูง ซึ่งสามารถมองทะลุผ่านพืชพรรณหนาแน่นได้ บทความนี้ ผู้เขียนตั้งใจจะเล่าถึงแนวคิดพื้นฐาน การประยุกต์ใช้ในโบราณคดี และกรณีศึกษา 10 ตัวอย่าง ...

ข้อมูลความสูงเชิงดิจิทัล (Digital Elevation Data) เป็นส่วนสำคัญในงานวิเคราะห์เชิงพื้นที่ที่ช่วยสร้างความเข้าใจและการสร้างแบบจำลองพื้นผิวโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่ง Digital Elevation Model (DEM) Digital Terrain Model (DTM) และ Digital Surface Model (DSM) ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญสำหรับนักวิทยาศาสตร์ ...

การกัดเซาะชายฝั่ง (coastal erosion) หมายถึง กระบวนการที่แรงธรรมชาติ เช่น คลื่น น้ำขึ้นน้ำลง ลม และกิจกรรมของมนุษย์ทำให้ที่ดินชายฝั่งหายไป เมื่อเวลาผ่านไปอาจทำให้เกิดผลกระทบทั้งในด้านสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และสังคม การกัดเซาะชายฝั่งเป็นปัญหาสำคัญทั่วโลก โดยเฉพาะเมื่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้น และการแทรกแซงของมนุษย์ในระบบชายฝั่งธรรมชาติทำให้สถานการณ์เลวร้ายลง 1. ทะเลเหนือ สหราชอาณาจักร ...

1. ไต้ฝุ่นทิป (1979) ไต้ฝุ่นทิป (Typhoon Tip) เกิดขึ้นในมหาสมุทรแปซิฟิกตะวันตกและกลายเป็น พายุที่รุนแรงที่สุดที่เคยบันทึกได้ เกิดจากระบบความกดอากาศต่ำใกล้หมู่เกาะมาเรียนาในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1979 และมีการเสริมความรุนแรงอย่างรวดเร็วเนื่องจากอุณหภูมิของน้ำทะเลที่เหมาะสม อากาศร้อน และการมีลมเฉือน (wind shear) ต่ำ ผลกระทบ ไต้ฝุ่นทิปมีความรุนแรงสูงสุดที่ลม 190 ...

รั้วกันทราย (Sand Fence) คือ โครงสร้างที่ออกแบบมาเพื่อควบคุมการเคลื่อนที่ของทรายโดยการลดแรงลม ซึ่งช่วยทำให้ทรายสะสมตัวและช่วยเพิ่มเสถียรภาพของเนินทราย นิยมนำไปติดตั้งในพื้นที่ที่มีทรายเยอะ และมีลมเด่น เช่น ชายหาดและทะเลทราย เพื่อทำหน้าที่เป็นกำแพงป้องกันการเคลื่อนที่ของทรายที่เกิดจากลม โดยทั่วไปจะทำจากไม้แผ่นบาง วัสดุตาข่าย หรือวัสดุที่ย่อยสลายได้ รั้วกั้นทรายมีความสำคัญในการป้องกันชายฝั่งทะเล ช่วยควบคุมการกัดเซาะโดยจับทรายและรักษาให้คงที่จนเกิดเป็น เนินทราย (sand dune) ตามธรรมชาติ ...

หินก้อนกลม (Rock Concretion) คือ มวลของแร่ธาตุที่มีความแข็งและแน่น เกิดขึ้นภายในหินตะกอน มักแยกออกจากหินรอบข้างได้ชัดเจนเนื่องจากความแตกต่างในเนื้อสัมผัส องค์ประกอบ และสี ลักษณะของหินก้อนกลมมีความหลากหลายในขนาด ตั้งแต่ไม่กี่มิลลิเมตรจนถึงหลายเมตร และรูปร่างที่หลากหลาย เช่น ทรงกลม ทรงรี ทรงแผ่น หรือรูปร่างไม่แน่นอน ลักษณะสำคัญของหินก้อนกลม ได้แก่ ขอบเขตที่ชัดเจน ...

เครื่องมือหิน (stone tool) เป็นหนึ่งในหลักฐานทางโบราณคดีที่สำคัญ ที่ช่วยบอกใบ้ข้อมูลเกี่ยวกับการพัฒนาทางเทคโนโลยี วัฒนธรรม และการปรับตัวของมนุษย์ในอดีต เครื่องมือหินเป็นเครื่องมือแรกเริ่มที่มนุษย์และบรรพบุรุษของเราสร้างขึ้น โดยมีอายุยาวนานหลายล้านปี และมีบทบาทในสังคมหลากหลายรูปแบบ ตั้งแต่การล่าสัตว์ การเตรียมอาหาร ไปจนถึงพิธีกรรมและการค้า ซึ่งในบทความนี้ ผู้เขียนได้รวบรวมองค์ความรู้ของเครื่องมือหินในมิติต่างๆ ไม่ว่าจะเป็น ต้นกำเนิด ประเภท เทคนิคการผลิต และการประยุกต์ใช้เครื่องมือหินในกิจกรรมต่างๆ ...

โพลาร์ วอร์เท็กซ์ (Polar Vortex) หมายถึง ระบบความกดอากาศต่ำขนาดใหญ่ที่มีอากาศเย็นล้อมรอบขั้วโลกของโลก โดยทั่วไปแล้ว โพลาร์ วอร์เท็กซ์จะอยู่ในพื้นที่ขั้วโลก แต่ในบางครั้งมันสามารถขยายออกมา และเคลื่อนที่ไปยังพื้นที่อื่น ๆ ที่ละติจูดต่ำลง ทำให้เกิดเหตุการณ์อากาศสุดขั้ว เช่น อุณหภูมิที่หนาวจัด พายุหิมะ และแม้กระทั่งการสูญเสียชีวิต เพิ่มเติม : ...

ภูเขาไฟคาวาอีเจียน (Kawah Ijen) บนปลายด้านตะวันออกของ เกาะชวา (Jawa Island) ในประเทศอินโดนีเซีย เป็นที่รู้จักในระดับโลกจากปรากฏการณ์ธรรมชาติอันน่าทึ่ง ซึ่งก็คือ การเรืองแสงสีฟ้าจากปากปล่องภูเขาไฟในยามค่ำคืน ความมหัศจรรย์นี้ไม่เพียงเป็นภาพที่ดึงดูดความสนใจ แต่ยังเป็นหน้าต่างสู่การทำความเข้าใจปฏิสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยทางธรณีวิทยา เคมี และสิ่งแวดล้อม เพื่อที่จะเข้าใจปรากฏการณ์นี้ จึงจำเป็นต้องศึกษาโครงสร้างธรณีวิทยาของภูเขาไฟคาวาอีเจียน กิจกรรมภูเขาไฟ กระบวนการของกำมะถัน และบริบททางธรณีแปรสัณฐานในภูมิภาคนี้ ...

คลื่นความร้อน (heat wave) เป็นเหตุการณ์ทางสภาพอากาศที่รุนแรง ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อ พื้นที่หนึ่งประสบกับอุณหภูมิที่สูงเกินไปเป็นระยะเวลานาน เหตุการณ์เหล่านี้สามารถเกิดจากปัจจัยหลายประการ เช่น ระบบความกดอากาศสูงที่ยาวนาน ซึ่งทำให้เกิดการกักเก็บอากาศร้อนและผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ บทความนี้ผู้เขียนได้รวบรวมและสรุป เหตุการณ์คลื่นความร้อนที่ใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ โดยตีแผ่สาเหตุ พื้นที่ที่ได้รับผลกระทบ ผลกระทบที่เกิดขึ้น และจำนวนผู้เสียชีวิตจากแต่ละเหตุการณ์ ซึ่งมีรายละเอียดดังต่อไปนี้ เพิ่มเติม : สภาพอากาศสุดขั้ว ...

ถ้าจะพูดถึง การสำรวจระยะไกล (Remote Sensing) ในแง่การสำรวจพื้นผิวโลก ปัจจุบันนี้มีข้อมูลหลากหลายที่ถูกนำมาใช้ช่วยในการสำรวจ ซึ่งข้อมูลแต่ละแบบก็มีข้อดี-ข้อด้อย แตกต่างกัน 1) ภาพถ่ายดาวเทียม (Satellite Image) เอาแบบเบสิคๆ ก็อย่างที่เราเห็น เราเล่นในโปรแกรม Google Earth หรือ Google Maps ...

ในบรรดาหินหน้าตาประหลาดๆ ที่พบเห็นอยู่บนโลก ลาวารูปหมอน (Pillow Lava) เป็นอีกหนึ่งตัวละครเฉพาะทางธรณีวิทยา ที่เป็นพยานสืบถึงสภาพแวดล้อมการประทุของภูเขาไฟในที่นั้นๆ เหตุที่เรียกว่า ลาวารูปหมอน (Pillow Lava) ก็เพราะเป็นหินบะซอลต์ที่มีรูปทรงคล้ายหมอนก้อนกลม ซึ่งเกิดขึ้นในสภาพแวดล้อมภูเขาไฟปะทุใต้น้ำ โดยความโดดเด่นในโครงสร้าง กระบวนการเกิด และความสำคัญของลาวารูปหมอนช่วยให้นักธรณีวิทยาเข้าใจถึงกิจกรรมทางธรณีแปรสัณฐานและการปะทุของภูเขาไฟในอดีตได้เป็นอย่างดี ในบทความนี้ ผู้เขียนจึงอยากจะอธิบายถึงรายละเอียดของลาวารูปหมอน กระบวนการเกิด คุณลักษณะ ...

เมฆ (Clouds) เป็นปรากฏการณ์ธรรมชาติที่ทำให้มนุษย์หลงใหลมาเป็นเวลานาน ทั้งในด้านแรงบันดาลใจ ความมหัศจรรย์ และการศึกษาเชิงวิทยาศาสตร์ นอกเหนือจากเมฆทั่วไปที่เราคุ้นเคย เช่น เมฆคิวมูลัส (Cumulus) ที่ฟูฟ่อง หรือ เมฆเซอรัส (Cirrus) ที่บางเบา ยังมีเมฆอีกหลากหลายรูปแบบ ที่ดูแปลกตาและน่าทึ่งซึ่งเกิดจากสภาพแวดล้อมในชั้นบรรยากาศที่ไม่ธรรมดา บทความนี้ ผู้เขียนอยากพาผู้อ่านไปทำความรู้จักเมฆหน้าตาแปลก ๆ ...

เมฆหลุม หรือ เมฆรู (Fallstreak Holes) เป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่หาชมได้ยากในสภาพอากาศปกติทั่วไป ซึ่งด้วยลักษณะเป็นช่องวงกลมหรือวงรีในชั้นเมฆ ที่ดูเหมือนท้องฟ้าถูกเจาะทะลุ รูปแบบอันโดดเด่นนี้ดึงดูดความสนใจของผู้พบเห็นและแฝงไปด้วยกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ที่ซับซ้อน ซึ่งเกิดขึ้นในชั้นบรรยากาศ การทำความเข้าใจปรากฏการณ์นี้ จำเป็นต้องอาศัยความรู้เรื่อง 1) การก่อตัวของเมฆ 2) การเปลี่ยนสถานะของน้ำเป็นน้ำแข็ง และ 3) การที่กิจกรรมมนุษย์มีผลต่อบรรยากาศ บทความนี้ ...