พายุฝนฟ้าคะนอง (Thunderstorm) รุนแรงสามารถก่อให้เกิดปรากฏการณ์ลมอันตรายที่เรียกว่า ดาวน์เบิสต์ (Downburst) และ ไมโครบิสต์ (Microburst) ซึ่งเป็นกระแสลมที่พัดลงอย่างรุนแรงจากเบื้องบนสู่พื้นดิน และเมื่อปะทะกับพื้นดิน ลมเหล่านี้จะแผ่กระจายออกด้านข้างอย่างรุนแรง ส่งผลให้เกิดความเสียหายอย่างมหาศาล แม้ว่าปรากฏการณ์นี้จะดูคล้ายกับพายุทอร์นาโด แต่ลมจากดาวน์เบิสต์และไมโครบิสต์มีลักษณะเป็น ลมตรง (Straight-line winds) ซึ่งสามารถทำลายล้างได้ไม่แพ้กัน การทำความเข้าใจปรากฏการณ์เหล่านี้มีความสำคัญต่อการพยากรณ์อากาศ ความปลอดภัยทางการบิน ...

ชั้นอุณหภูมิผกผัน (Inversion Layer) หรือ การย้อนกลับของอุณหภูมิ (Temperature Inversion) เป็นปรากฏการณ์ทางอุตุนิยมวิทยาที่เกิดขึ้นเมื่อ การลดลงของอุณหภูมิในบรรยากาศตามระดับความสูงกลับกัน โดยที่ชั้นอากาศที่อุณหภูมิสูงกว่าอยู่เหนือชั้นอากาศที่อุณหภูมิต่ำกว่าใกล้พื้นโลก ในสภาวะอากาศปกติ อุณหภูมิจะลดลงประมาณ 6.5 องศาเซลเซียสสำหรับทุก ๆ กิโลเมตรในความสูง ซึ่งช่วยให้อากาศร้อนขึ้นไปและอากาศเย็นจะลงมาที่พื้น โลก ส่งผลให้เกิดการผสมผสานในแนวดิ่งของบรรยากาศที่ช่วยในการกระจายมลพิษและควบคุมคุณภาพอากาศ แต่ในช่วงเวลาที่เกิดชั้นย้อนกลับ ...

โลหะยึดโยงหิน (metal clamps) เป็นอุปกรณ์ที่คนโบราณใช้เพื่อยึดโยง โครงสร้างหินขนาดใหญ่โบราณ (megaliths) ซึ่งพบได้ทั่วโลก ชิ้นส่วนเหล่านี้ที่มักทำจาก เหล็ก บรอนซ์ หรือ โลหะผสมทองแดง เป็นเครื่องบ่งชี้ถึงความฉลาดและทักษะวิศวกรรมของอารยธรรมโบราณ จุดประสงค์หลักของโลหะยึดคือการเสริมความมั่นคงและยึดหินขนาดใหญ่เข้าด้วยกัน เพื่อให้โครงสร้างมีความทนทานต่อกาลเวลา นอกจากนี้ โลหะยึดยังสะท้อนถึงความรู้ด้านโลหะวิทยาและเทคนิคการก่อสร้างที่ก้าวหน้าของสังคมในยุคนั้น น่าเสียดายที่ในปัจจุบันเหลือร่องรอยของโลหะยึดโยงหินเหล่านี้อยู่น้อยมาก เนื่องจากในยุคอาณานิคม ชาวสเปนได้รื้อถอนเหล็กหนีบออกไปจำนวนมาก ...

ฤดูกาล (Season) เกิดจากการที่โลกโคจรรอบดวงอาทิตย์โดยที่แกนโลกเอียง 23.5° ซึ่งในฤดูร้อนโลกเอียงขั้วเหนือเข้าหาดวงอาทิตย์ ทำให้ซีกโลกเหนือกลายเป็นฤดูร้อน และซีกโลกใต้กลายเป็นฤดูหนาว หกเดือนต่อมาโลกโคจรไปอยู่อีกด้านหนึ่งของวงโคจร โลกเอียงขั้วใต้เข้าหาดวงอาทิตย์ (แกนโลกเอียง 23.5° คงที่ตลอดปี) ทำให้ซีกโลกใต้กลายเป็นฤดูร้อน และซีกโลกเหนือกลายเป็นฤดูหนาว โดยหากพื้นผิวโลกมีสภาพเป็นเนื้อเดียวเหมือนกันหมด (ทรงกลมที่สมบูรณ์) โลกจะมี 4 ฤดู ได้แก่ ...

อนุภาคน้ำในอากาศ (Hydrometeors) หมายถึง ปรากฏการณ์ทางอุตุนิยมวิทยาที่เกี่ยวข้องกับน้ำในบรรยากาศโลก ไม่ว่าจะเป็นในรูปของเหลว ของแข็ง หรือสถานะผสม ปรากฏการณ์เหล่านี้ครอบคลุมทั้งน้ำที่ลอยอยู่ในอากาศ เช่น หมอก และน้ำที่ตกลงสู่พื้นในรูปของฝน หิมะ หรือลูกเห็บ รวมถึงน้ำที่ตกผลึกบนพื้นผิวอย่างน้ำค้างแข็ง หรือรัศมีน้ำแข็ง อนุภาคน้ำในอากาศเป็นส่วนหนึ่งของวัฏจักรของน้ำ ซึ่งส่งผลต่อภูมิอากาศ สิ่งแวดล้อม และกิจกรรมของมนุษย์ เช่น ...

1. ฝุ่น (dust) ฝุ่น (dust) ในบรรยากาศประกอบด้วยอนุภาคเล็ก ๆ ของแข็งที่ลอยอยู่ในอากาศและสามารถเดินทางไปไกลได้ด้วยกระแสลม มีทั้งแหล่งกำเนิดตามธรรมชาติและจากกิจกรรมของมนุษย์ 1) แหล่งกำเนิดตามธรรมชาติ เช่น บริเวณแห้งแล้งหรือกึ่งแห้งแล้งที่มีดินหลวมซึ่งลมสามารถพัดขึ้นไปในอากาศได้ ตัวอย่างเช่น ทะเลทรายสะฮารา โกบี และอะตากามา ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดฝุ่นสำคัญของโลก พายุฝุ่นในพื้นที่เหล่านี้สามารถพัดอนุภาคไปไกลเป็นพันกิโลเมตร บางครั้งถึงทวีปอื่น ...

มูลฟอสซิล หรือ โคโพรไลต์ (Coprolite) เกิดจากการขับถ่ายของสัตว์ในอดีต กระบวนการที่ทำให้มันกลายเป็นฟอสซิลต้องมีเงื่อนไขสำคัญ ดังนี้ 1) การฝังอย่างรวดเร็ว มูลต้องถูกปกคลุมด้วยตะกอนทันที เพื่อป้องกันการย่อยสลายและการถูกรบกวนจากสัตว์กินซาก 2) การแทรกซึมของแร่ธาตุ แร่ เช่น แคลเซียมฟอสเฟต หรือซิลิกา เข้าไปแทนที่โครงสร้างสารอินทรีย์เดิม 3) การแปรสภาพ ...

ก้อนกรวดในกระเพาะอาหาร (gastrolith) คือ ก้อนหินที่สิ่งมีชีวิตบางชนิด ทั้งในอดีตและปัจจุบันกินเข้าไป เพื่อช่วยในกระบวนการย่อยอาหาร ก้อนหินเหล่านี้มักพบในทางเดินอาหารของสัตว์บางประเภท และมีบทบาทสำคัญในกระบวนการย่อยอาหารเชิงกล โดยเฉพาะในสัตว์ที่ไม่มีฟันกรามสำหรับบดอาหาร เพิ่มเติม : ธรณีกาล : กาลเวลาทางธรณีวิทยา ลักษณะเฉพาะ คุณสมบัติเฉพาะที่ช่วยให้แยกแยะ ก้อนกรวดในกระเพาะอาหาร (gastrolith) จากก้อนหินทั่วไป เช่น ...

หินตั้งสมดุล (Balanced Rock) เป็นอีกหนึ่งปรากฏการณ์ทางธรณีวิทยาที่น่าตื่นตาตื่นใจ เพราะด้วยลักษณะหินขนาดใหญ่ ที่ดูเหมือนตั้งสมดุลอยู่บนฐานที่มีขนาดเล็กกว่าอย่างเหมือนจะไม่มั่นคง โครงสร้างที่ดูฝืนกฎแรงโน้มถ่วงนี้ เกิดขึ้นจากกระบวนการทางธรรมชาติหลายล้านปี บทความนี้ผู้เขียนจะพาผู้อ่านไปชมกระบวนการทางธรณีวิทยาที่ทำให้เกิดหินตั้งสมดุลนี้ ความสำคัญทางวิทยาศาสตร์ และตัวอย่างสถานที่ที่มีชื่อเสียง เผื่อท่านใดมีโอกาสไปเยี่ยมชม ทั้งในประเทศและต่างประเทศ จะได้เข้าใจกระบวนการเกิดในทางวิทยาศาสตร์อย่างเป็นเหตุเป็นผล เพิ่มเติม : หินตั้ง – ใครคนตั้ง ? ...

หินเพอร์ไลต์ (Perite) เป็นแก้วภูเขาไฟชนิดหนึ่งที่เกิดจากการแปรสภาพของ หินออบซิเดียน (obsidian) ผ่าน กระบวนการเติมน้ำ (hydration) ซึ่งมักพบในลาวาที่มีปริมาณซิลิกาสูง เช่น ลาวาชนิดไรโอไลต์ (rhyolite) ด้วยคุณสมบัติที่โดดเด่นและกระบวนการเกิดที่น่าสนใจ ทำให้หินเพอร์ไลต์มีความสำคัญทั้งในเชิงธรณีวิทยาและอุตสาหกรรม การทำความเข้าใจคุณสมบัติ การเกิด และความหมายของเพอร์ไลต์ช่วยให้มองเห็นภาพรวมของกระบวนการทางธรณีวิทยาและประวัติของสิ่งแวดล้อมในอดีตได้ชัดเจนยิ่งขึ้น เพิ่มเติม : เพราะแมกมาแตกต่าง ...

ทอร์นาโดไฟ (Fire Tornado) หรือที่เรียกกันว่า ไฟหมุน เป็นปรากฏการณ์ธรรมชาติที่อันตราย ซึ่งเป็นการทำงานผสมผสานกันของไฟและพายุหมุน กลายเป็นวังวนของเปลวเพลิงที่น่ากลัว แม้จะดูเหมือนพายุหมุนทั่วไป แต่ทอร์นาโดไฟไม่ได้เกิดขึ้นจากกลไกของ พายุฝนฟ้าคะนอง (thunderstorm) ในทางอุตุนิยมวิทยา แต่เกิดจากปัจจัยทางสิ่งแวดล้อมและชั้นบรรยากาศที่เฉพาะเจาะจงซึ่งเกี่ยวข้องกับ ไฟป่า (Wildfire) ในบทความนี้ ผู้เขียนจะอธิบายถึงวิทยาศาสตร์เบื้องหลังการก่อตัวของทอร์นาโดไฟ ปัจจัยที่เอื้ออำนวย และผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและมนุษย์ ...

ตายห่า หรือ การตายครั้งใหญ่ (Great Dying) เป็นปรากฏการณ์ที่มีนัยสำคัญ ในการแปลความทาง ธรณีวิทยา (Geology) หรือแม้กระทั่ง โบราณคดี (Archaeology) เพราะในวิถีธรรมชาติ สิ่งมีชีวิตทุกชนิดล้วนแล้วแต่ค่อยเป็นค่อยไปในการตาย ทยอยตายตามอายุขัยไล่เรียงกันไป โดยภาพรวม อย่างไรก็ตาม หากพบหลักฐานในอดีตที่บ่งชี้ว่า “สิ่งมีชีวิตชนิดใดๆ มีการร่วมใจกันตายแบบถ้วนหน้า ...

คิมเบอร์ไลต์ (Kimberlite) เป็นหินอัคนีประเภท อัลตราเมฟิก (ultramafic igneous rock) ที่มีชื่อเสียงว่าเป็น แหล่งกำเนิดเพชรของโลก หินชนิดนี้เกิดขึ้นในชั้น แมนเทิล (mantle) ของโลกที่มีความดันและอุณหภูมิสูง จากนั้นถูกนำขึ้นมาสู่ผิวโลกผ่านการระเบิดของภูเขาไฟที่รุนแรง การปะทุเหล่านี้ก่อให้เกิดโครงสร้างคล้ายท่อหรือ ไดอะทริม” (diatreme) ซึ่งเป็นเป้าหมายสำคัญสำหรับการสำรวจเหมืองเพชร การศึกษาเกี่ยวกับคิมเบอร์ไลต์มีความสำคัญในการทำความเข้าใจการก่อกำเนิดของเพชร เคมีธรณีของแมนเทิล ...

สไปร์ท (Sprites) หรือ แสงวาบสีแดง ที่เกิดขึ้นสูงเหนือ พายุฝนฟ้าคะนอง (thunderstorm) จัดอยู่ในกลุ่มของ ปรากฏการณ์เรืองแสงชั่วคราวในบรรยากาศ (Transient Luminous Events หรือ TLE) ซึ่งเป็นกลุ่มปรากฏการณ์ทางแสงในชั้นบรรยากาศตอนบน เกิดจากปฏิกิริยาระหว่างพายุฝนฟ้าคะนองรุนแรงกับชั้นไอโอโนสเฟียร์ แม้ว่าสายฟ้าฟาดทั่วไปจะเกิดใน ชั้นโทรโพสเฟียร์ (Troposphere) หรือชั้นบรรยากาศใกล้พื้นโลก ...

สนามแม่เหล็กโลก (magnetic field) เป็นปรากฏการณ์ที่เคลื่อนไหวและเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ทำหน้าที่เป็นเกราะป้องกันโลกจากรังสีที่เป็นอันตรายจากดวงอาทิตย์และจักรวาล สนามแม่เหล็กนี้เกิดจากการเคลื่อนที่ของเหล็กหลอมเหลวในแก่นนอกของโลก ซึ่งเป็นกระบวนการที่เรียกว่า ไดนาโมของแก่นโลก (Geodynamo) อย่างไรก็ตาม ในช่วงเวลาหลายล้านปี สนามแม่เหล็กโลกได้เกิดปรากฏการณ์ที่เรียกว่า การพลิกกลับของสนามแม่เหล็ก (Geomagnetic Reversal) ซึ่งเป็นกระบวนการที่ขั้วเหนือและขั้วใต้ของสนามแม่เหล็กโลกสลับตำแหน่งกัน บทความนี้จะอธิบายถึงกลไกเบื้องหลังการพลิกกลับของสนามแม่เหล็ก ผลกระทบต่อโลก หลักฐานทางธรณีวิทยา และความหมายต่ออนาคตของมนุษยชาติ ...

ทอร์นาโด (tornado) คือ พายุที่มีลักษณะคล้ายกับงวงช้างสีดำ ห้อยลงมาจากเมฆคิวมูโลนิมบัส มีเส้นผ่านศูนย์กลางไม่เกิน 1 กิโลเมตร แต่มีการหมุนวนของลมด้วยความเร็วสูง บางครั้งอาจสูงถึง 400 กิโลเมตร/ชั่วโมง ซึ่งภายในมวลพายุประกอบด้วยไอน้ำและฝุ่นละออง ตลอดจนวัตถุต่างๆ ที่ถูกลมพัดลอยเข้ามาในตัวพายุ เนื่องจากเมื่อพายุเคลื่อนไปพื้นที่ใด ฐานของพายุจะกวาดทุกอย่างบนพื้นขึ้นไปด้วย  เพิ่มเติม : ชนิดของ ลม ทอร์นาโดเกิดจากมวลอากาศที่เย็นและหนักกว่าลอยผ่านเข้าไปใต้มวลของอากาศที่อบอุ่นและเบากว่า ...

หอยฝาเดียว (Gastropod) หรือที่รู้จักกันในชื่อ หอยทาก และ ทาก เป็นหนึ่งในกลุ่มสัตว์มอลลัสก์ที่มีความหลากหลายมากที่สุด และมีบันทึกฟอสซิลที่ยาวนานนับร้อยล้านปี ฟอสซิลเหล่านี้ให้ข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับระบบนิเวศในอดีตและกระบวนการวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิต หอยฝาเดียว (Gastropod) มีลักษณะเด่นคือ เปลือกที่มีลักษณะเป็นเกลียว แม้ว่าสัตว์ในกลุ่มนี้บางชนิด เช่น ทาก จะไม่มีเปลือกก็ตาม เปลือกของหอยฝาเดียวส่วนใหญ่มักมีการม้วนเกลียวแบบไม่สมมาตร ซึ่งเป็นผลจากกระบวนการ torsion หรือการหมุนของส่วนอวัยวะภายใน 180 องศา ระหว่างการพัฒนา ...

ไครนอยด์ (Crinoid) หรือที่รู้จักในชื่อ “ลิลลี่ทะเล” (Sea Lilies) และ “ดาวขนนก” (Feather Stars) เป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังในไฟลัม Echinodermata ซึ่งรวมถึงดาวทะเล เม่นทะเล และดาวเปราะ แม้จะมีรูปร่างคล้ายพืช แต่ไครนอยด์เป็นสัตว์ที่มีชีวิต โดยมีลักษณะเด่นคือ คาลิกซ์ (Calyx) ซึ่งเป็นส่วนกลางของลำตัวและแขนที่มีลักษณะเป็นขนนกสำหรับจับอาหาร หลายชนิดมี “ก้าน” (Stalk) ...

ไทรโลไบต์ (Trilobite) เป็นสัตว์ทะเลในกลุ่ม อาร์โทรพอด (Arthropod) ที่สูญพันธุ์ไปแล้ว แต่เคยอาศัยอยู่ในมหาสมุทรโบราณของโลกนานกว่า 270 ล้านปี ถือเป็นหนึ่งในสิ่งมีชีวิตที่เก่าแก่ที่สุดในโลก และได้ทิ้งร่องรอยฟอสซิลไว้มากมาย ซึ่งช่วยให้ นักบรรพชีวินวิทยา (Paleontologist) เข้าใจระบบนิเวศทะเลและวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิตในยุคแรก ๆ ได้อย่างลึกซึ้ง โครงกระดูกภายนอกของพวกมันทำจาก ไคติน (Chitin) และ แคลไซต์ (Calcite) ซึ่งช่วยป้องกันตัวและต้องลอกคราบเพื่อการเติบโต ซึ่งการลอกคราบนี้เป็น เหตุผลสำคัญที่ทำให้พบฟอสซิลไทรโลไบต์ได้อย่างแพร่หลาย เพิ่มเติม : กฏ ...

ฟอสซิลปะการัง (Fossil Corals) คือซากดึกดำบรรพ์ของปะการังในอดีตที่เคยเจริญรุ่งเรืองในมหาสมุทรช่วงยุคต่าง ๆ ในทางธรณีวิทยา ฟอสซิลเหล่านี้มีความสำคัญในการศึกษาสภาพแวดล้อมทางทะเลในอดีต สภาพภูมิอากาศ และแนวโน้มวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิต ปะการังจัดอยู่ใน ไฟลัมไนดาเรีย (Cnidaria) และสำคัญในฐานะสิ่งมีชีวิตที่สร้างแนวปะการัง ซึ่งเป็นระบบนิเวศทางทะเลที่สำคัญ เพิ่มเติม : ขอบทวีป ในทางธรณีวิทยาไม่ใช่ริมทะเล ลักษณะเฉพาะ ฟอสซิลปะการังยังคงรักษาคุณสมบัติหลายประการที่คล้ายกับปะการังที่มีชีวิตในปัจจุบัน ...

แกรพโตไลต์ (Graptolite) เป็นกลุ่มสัตว์ทะเลโบราณที่สูญพันธุ์ไปแล้ว พวกมันมีชีวิตอยู่ในยุคพาลีโอโซอิก (Paleozoic Era)และเป็นฟอสซิลที่สำคัญสำหรับการทำความเข้าใจระบบนิเวศทางทะเลในอดีต รวมถึงการใช้เป็น ฟอสซิลดัชนี (Index Fossil) เพื่อบ่งบอกอายุของชั้นหินตะกอน ลักษณะทางกายภาพ แกรพโตไลต์ (Graptolite) จัดอยู่ในคลาส Graptolithina ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของไฟลัม Hemichordata พวกมันเป็นสัตว์ที่อาศัยอยู่เป็นกลุ่ม (colonial organisms) โดยประกอบด้วยสิ่งมีชีวิตขนาดเล็ก (zooids) ...

พายุงวงช้าง (Waterspouts) เป็นปรากฏการณ์หมุนวนในบรรยากาศที่มีลักษณะคล้ายเป็นเสา หมุนเหนือน้ำ เชื่อมโยงระหว่างเมฆคิวมูลัสหรือเมฆคิวมูโลนิมบัสกับผิวน้ำ โดยลักษณะเด่น เป็นพายุที่ มีรูปร่างคล้ายกรวยหรือเสาหมุนที่มองเห็นได้ชัดเจน และมักมีละอองน้ำหมุนวนรอบฐาน มีขนาดตั้งแต่ไม่กี่เมตรจนถึงหลายร้อยเมตร มีอายุความเป็นพายุสั้นๆ เพราะโดยปกติอยู่ได้ประมาณ 10-30 นาที มักพบในเขตร้อนและกึ่งเขตร้อน แต่สามารถเกิดในเขตอบอุ่นได้เช่นกัน หากสภาพแวดล้อมเหมาะสม แม้ว่าพายุงวงช้างจะมีลักษณะคล้าย ทอร์นาโด (Tornado) ...

ฟอสฟอรัส (Phosphorus) เป็นธาตุอาหารหลักที่สำคัญต่อสิ่งมีชีวิต เพราะเป็นองค์ประกอบสำคัญของ DNA, RNA, ATP (adenosine triphosphate) และ ฟอสโฟลิพิดในเยื่อหุ้มเซลล์ ฟอสฟอรัสมีบทบาทสำคัญในการถ่ายโอนพลังงาน การส่งสัญญาณในเซลล์ และการสร้างโครงสร้างในร่างกาย อย่างไรก็ตาม ฟอสฟอรัสมักเป็นธาตุจำกัดในระบบนิเวศหลายแห่ง เนื่องจากการมีอยู่อย่างจำกัดในรูปแบบที่สิ่งมีชีวิตสามารถใช้ได้ วัฏจักรฟอสฟอรัส (Phosphorus Cycle) ...

วัฏจักรชีวธรณีเคมี (Biochemical Cycle) อธิบายถึงการเคลื่อนที่ของธาตุและสารประกอบระหว่างส่วนที่มีชีวิต (ชีวภาพ) และส่วนที่ไม่มีชีวิต (ธรณีและเคมี) ของโลก คำว่า “ชีวธรณีเคมี” แสดงถึงกระบวนการที่เกี่ยวข้องกับชีววิทยา (สิ่งมีชีวิต) ธรณีวิทยา (เปลือกโลก น้ำ และบรรยากาศ) และเคมี (ปฏิกิริยาและการเปลี่ยนแปลงของสาร) วัฏจักรเหล่านี้ช่วยให้ธาตุสำคัญ เช่น ...

คาร์บอน (carbon, C) เป็นองค์ประกอบสำคัญของสิ่งมีชีวิต เพราะเป็นโครงสร้างหลักของโมเลกุลอินทรีย์ เช่น คาร์โบไฮเดรต โปรตีน และไขมัน วัฏจักรคาร์บอน (Carbon Cycle) คือ กระบวนการธรรมชาติที่คาร์บอนเคลื่อนที่ระหว่างบรรยากาศ ระบบนิเวศบนบกและในน้ำ ดิน และ ธรณีภาค (lithosphere) โดยในกระบวนการนี้ ...

วัฏจักรไนโตรเจน (Nitrogen Cycle) เป็น กระบวนการชีวธรณีเคมี ที่สำคัญอย่างยิ่งในการหล่อเลี้ยงชีวิตบนโลก โดยเป็นการหมุนเวียนไนโตรเจนระหว่างชั้นบรรยากาศ หรือ อากาศภาค (atmosphere) ชีวภาค (biosphere) และ ธรณีภาค (lithosphere) ไนโตรเจนเป็นองค์ประกอบสำคัญที่สิ่งมีชีวิตทุกชนิดต้องการ โดยเป็นส่วนประกอบหลักของ กรดอะมิโน โปรตีน กรดนิวคลีอิก ...

พลังงานลม (Wind Energy) หมายถึง กระบวนการในการเปลี่ยนพลังงานจลน์ของลม ให้กลายเป็นพลังงานไฟฟ้า ซึ่งพลังงานนี้เกิดจากการแผ่รังสีจากดวงอาทิตย์ที่ทำให้เกิดความแตกต่างของอุณหภูมิและความกดอากาศบนพื้นโลก ส่งผลให้เกิดลม การใช้พลังงานลมเริ่มต้นตั้งแต่ยุคโบราณ เช่น การใช้กังหันลมในการบดเมล็ดพืชและการสูบน้ำ ในปัจจุบัน การผลิตพลังงานลมใช้กังหันลมที่ทันสมัย ซึ่งออกแบบมาเพื่อดักจับพลังงานลมอย่างมีประสิทธิภาพ ส่วนประกอบหลักของกังหันลม ได้แก่ ใบพัด โรเตอร์ เครื่องกำเนิดไฟฟ้า และ ...

1. เหตุการณ์ Chicxulub (66 ล้านปีก่อน) เพิ่มเติม : มหายุคมีโซโซอิก – ยุคทองของ ไดโนเสาร์ 2. เหตุการณ์ Tunguska (1908) ดาวเคราะห์น้อย (asteroid) หมายถึง เทหวัตถุที่มีขนาดเล็กกว่าดาวเคราะห์และดาวเคราะห์แคระ แต่ไม่ใช่ดาวหาง โดยดาวเคราะห์น้อยดวงแรกที่ถูกค้นพบคือ ...

ทุกวันนี้ เมื่อมีฝนตกหนักในบ้านเรา สิ่งที่ตามมาแทบทุกครั้งคือข่าว น้ำท่วม (flood) และหากสอบถามความรู้สึกประชาชนทั่วไป แทบทุกคนก็จะตอบตรงกันว่า ทุกวันนี้น้ำท่วมบ่อยขึ้น น้ำท่วมง่ายขึ้น และเมื่อถกถึงสาเหตุน้ำท่วม จำเลยแรกที่จะถูกกล่าวถึงก็มักจะหนีไม่พ้น การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ (climate change) ที่กำลังเป็นประเด็นอยู่ในปัจจุบัน บ้างก็ว่าพื้นดินทรุดต่ำลง บ้างก็ว่าเขื่อนปล่อยน้ำผิดเวลา หรือไม่ก็การบริหารจัดการน้ำของภาครัฐไร้ประสิทธิผล แต่จากการติดตามน้ำท่วมบ้านเราในช่วง 10 ปี ที่ผ่านมา ผู้เขียนพบข้อน่าสังเกตที่ว่าไทยเราน้ำท่วมง่ายขึ้นจริง ซึ่งในทางวิชาการธรณีพิบัติภัย ภาวะแบบนี้หมายถึง ประเทศไทยกำลังมี ความอ่อนไหว (susceptibility) ต่อภัยน้ำท่วม ...

ลมค้า (trade wind) เป็นลมที่พัดมาจากทิศตะวันออกไปยังทิศตะวันตกในเขตร้อน ระหว่างละติจูด 30 องศาเหนือและ 30 องศาใต้ ลมเหล่านี้มีบทบาทสำคัญในการกำหนดสภาพภูมิอากาศ ระบบนิเวศ และแม้กระทั่งประวัติศาสตร์ของมนุษย์ ในทางโบราณคดี ความเข้าใจเกี่ยวกับลมการค้าได้ช่วยให้เราเข้าใจเส้นทางการค้าของโบราณ รูปแบบการย้ายถิ่นฐาน และการพัฒนาของอารยธรรมมนุษย์ในอดีต บทความนี้จะสำรวจวิทยาศาสตร์ของลมการค้า ความสำคัญทางประวัติศาสตร์ของมัน และวิธีที่มันถูกนำไปใช้ในงานวิจัยโบราณคดีเพื่อค้นหาความรู้เกี่ยวกับกิจกรรมของมนุษย์ในอดีต เพิ่มเติม ...

พลังงานคลื่น (Wave Energy) เป็นส่วนหนึ่งของพลังงานจากมหาสมุทร ซึ่งเกิดจากการเคลื่อนไหวของคลื่นบนผิวน้ำทะเล ด้วยคุณสมบัติที่อุดมสมบูรณ์ เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และสามารถนำมาใช้ใหม่ได้ ทำให้พลังงานคลื่นได้รับความสนใจอย่างมากในฐานะแหล่งพลังงานที่สามารถตอบสนองความต้องการพลังงานที่ยั่งยืนของโลก บทความนี้จะกล่าวถึงแนวคิดเกี่ยวกับพลังงานคลื่น เทคนิคการนำมาใช้ แหล่งพลังงานคลื่นที่มีชื่อเสียง และแนวโน้มในอนาคตของการพัฒนาเทคโนโลยีนี้ แนวคิด พลังงานคลื่น มีต้นกำเนิดจากลมที่พัดผ่านผิวน้ำทะเล ปฏิสัมพันธ์ระหว่างลมและผิวน้ำทำให้เกิดการถ่ายโอนพลังงานเข้าสู่น้ำจนเกิดเป็นคลื่น ซึ่งมีพลังงานทั้งในรูปแบบ พลังงานจลน์ (Kinetic ...

ไฮโดรกราฟ (Hydrograph) คือกราฟที่แสดงปริมาณการไหลของน้ำในลำน้ำหรือลำธารตามช่วงเวลาหนึ่ง โดยแสดงค่าการไหลของน้ำ ของลำน้ำหรือระบบการระบายน้ำในตำแหน่งใดๆ ในพื้นที่ลุ่มน้ำ หรือแหล่งน้ำ ไฮโดรกราฟมีความสำคัญอย่างยิ่งในการใช้งานต่างๆ เช่น 1) การคาดการณ์อุทกภัยและการจัดการ การวิเคราะห์ไฮโดรกราฟช่วยให้นักธรณีวิทยาสามารถประเมินเวลาที่น้ำจะไหลสูงสุดและขนาดของน้ำท่วม ซึ่งมีความสำคัญในการวางแผนเมือง การออกแบบโครงสร้างพื้นฐาน และการลดความเสี่ยงจากภัยพิบัติ 2) การจัดการทรัพยากรน้ำ ไฮโดรกราฟช่วยในการจัดการทรัพยากรน้ำในหลากหลายภาคส่วน เช่น เกษตรกรรม ...

ภูเขาไฟปินาตูโบ (Mount Pinatubo) ซึ่งตั้งอยู่ในประเทศฟิลิปปินส์ เป็นภูเขาไฟที่มีชื่อเสียงระดับโลกจากเหตุการณ์การปะทุครั้งใหญ่ในปี ค.ศ. 1991 ซึ่งเป็นหนึ่งในเหตุการณ์ภูเขาไฟที่รุนแรงที่สุดในศตวรรษที่ 20 ภูเขาไฟที่เคยเป็นที่รู้จักน้อยมากนี้ได้กลายเป็นเป้าหมายสำคัญของการศึกษาเกี่ยวกับธรณีวิทยาและสิ่งแวดล้อม บทความนี้ผู้เขียนจะเล่าถึงภูมิศาสตร์ ธรณีวิทยา และรวมทั้งประวัติการปะทุของภูเขาไฟปินาตูโบ เพิ่มเติม : 10 การปะทุของภูเขาไฟ ที่สร้างความสูญเสียมากที่สุดในโลก ภูมิศาสตร์ ที่ตั้งและบริบททางภูมิภาค ...

วัฏจักรมิลานโควิช (Milankovitch Cycles) ตั้งชื่อตามนักดาราศาสตร์ชาวเซอร์เบีย มิลูติน มิลานโควิช ผู้พัฒนาทฤษฎีที่อธิบายว่า “การเปลี่ยนแปลงของวงโคจรโลกและการเอียงแกนโลกส่งผลต่อรูปแบบสภาพภูมิอากาศในระยะยาว” โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องของการเกิด ยุคน้ำแข็ง (Ice Age) วัฏจักรเหล่านี้ ซึ่งกินเวลานับหมื่นถึงหลายแสนปี เกิดจากปัจจัยทางดาราศาสตร์หลัก 3 ประการ ได้แก่ 1) ความรีของวงโคจร ...

การแปลงพลังงานความร้อนในมหาสมุทร (Ocean Thermal Energy Conversion, OTEC) เป็นเทคโนโลยีพลังงานหมุนเวียนที่ใช้ความแตกต่างของอุณหภูมิระหว่างน้ำทะเลผิวหน้าอุ่นและน้ำทะเลลึกเย็นในการผลิตกระแสไฟฟ้า ความแตกต่างของอุณหภูมินี้ ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในเขตร้อนและกึ่งร้อน เป็นแหล่งพลังงานที่ยังไม่ได้รับการใช้ประโยชน์อย่างเต็มที่ แต่มีศักยภาพมหาศาล ในขณะที่โลกกำลังมองหาแหล่งพลังงานที่ยั่งยืนและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมมากขึ้น OTEC กลายเป็นทางเลือกที่น่าสนใจสำหรับการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกพร้อมกับการใช้พลังงานจากทรัพยากรธรรมชาติของโลก แนวคิดการผลิตพลังงาน OTEC ใช้หลักการที่ พลังงานความร้อนจากดวงอาทิตย์ทำให้น้ำทะเลผิวหน้าร้อนขึ้น และสร้างความแตกต่างของอุณหภูมิกับน้ำทะเลลึกที่เย็น ความแตกต่างนี้ช่วยให้เครื่องจักรความร้อนทำงานได้ ...

พลังงานไฮโดรเจน (Hydrogen Energy) เป็นหนึ่งในแนวทางสำคัญของการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดและยั่งยืน โดยมีศักยภาพในการเป็นพลังงานที่ปลอดมลพิษและมีประสิทธิภาพสูง จึงถูกเรียกว่า “พลังงานแห่งอนาคต” บทความนี้ ผู้เขียนจะเล่าถึงแนวคิดเกี่ยวกับพลังงานไฮโดรเจน เทคนิคที่ใช้ในการผลิตและใช้งาน แหล่งพลังงานสำคัญที่ขับเคลื่อนโลก และแนวโน้มที่กำลังจะเกิดขึ้นในอนาคต แนวคิด ไฮโดรเจน เป็นธาตุที่พบง่ายที่สุด และมีปริมาณมากที่สุดในจักรวาล ประกอบด้วยโปรตอน 1 ตัวและอิเล็กตรอน 1 ...

ปัจจุบัน LiDAR (Light Detection and Ranging) เป็นเทคโนโลยีที่เข้ามาเปลี่ยนแปลงการสำรวจทางโบราณคดีอย่างมาก เพราะด้วยการสแกนภูมิประเทศอย่างละเอียดได้ในระยะเวลาอันสั้นและสามารถช้อนลงไปใต้ต้นไม้ที่ปกคลุมพื้นที่ภูมิประเทศ ทำให้ LiDAR กลายเป็นพระเอกในการค้นพบแหล่งโบราณคดีใหม่ในหลายพื้นที่ โดยมอบวิธีการที่ไม่รุกรานในการทำแผนที่และวิเคราะห์ภูมิทัศน์ เทคโนโลยีนี้ใช้การปล่อยคลื่นเลเซอร์และวัดเวลาที่คลื่นสะท้อนกลับจากพื้นผิวเพื่อสร้างแผนที่ภูมิประเทศที่มีความแม่นยำสูง ซึ่งสามารถมองทะลุผ่านพืชพรรณหนาแน่นได้ บทความนี้ ผู้เขียนตั้งใจจะเล่าถึงแนวคิดพื้นฐาน การประยุกต์ใช้ในโบราณคดี และกรณีศึกษา 10 ตัวอย่าง ...

ข้อมูลความสูงเชิงดิจิทัล (Digital Elevation Data) เป็นส่วนสำคัญในงานวิเคราะห์เชิงพื้นที่ที่ช่วยสร้างความเข้าใจและการสร้างแบบจำลองพื้นผิวโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่ง Digital Elevation Model (DEM) Digital Terrain Model (DTM) และ Digital Surface Model (DSM) ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญสำหรับนักวิทยาศาสตร์ ...

การกัดเซาะชายฝั่ง (coastal erosion) หมายถึง กระบวนการที่แรงธรรมชาติ เช่น คลื่น น้ำขึ้นน้ำลง ลม และกิจกรรมของมนุษย์ทำให้ที่ดินชายฝั่งหายไป เมื่อเวลาผ่านไปอาจทำให้เกิดผลกระทบทั้งในด้านสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และสังคม การกัดเซาะชายฝั่งเป็นปัญหาสำคัญทั่วโลก โดยเฉพาะเมื่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้น และการแทรกแซงของมนุษย์ในระบบชายฝั่งธรรมชาติทำให้สถานการณ์เลวร้ายลง 1. ทะเลเหนือ สหราชอาณาจักร ...

พิธีสารมอนทรีออล (Montreal Protocol) เป็นหนึ่งในสนธิสัญญาระหว่างประเทศที่ประสบความสำเร็จมากที่สุดในโลก โดยมีเป้าหมายเพื่อปกป้องชั้นโอโซนของโลกจาก การเสื่อมสภาพด้วยการลดการผลิตและการบริโภคสารที่ทำลายโอโซน (Ozone-Depleting Substances, ODS) สนธิสัญญาฉบับนี้ได้มีการลงนามในปี ค.ศ. 1987 และเริ่มมีผลบังคับใช้ในปี ค.ศ. 1989 ซึ่งได้รับการยกย่องอย่างกว้างขวางจากการมีสมาชิกเกือบครบทุกประเทศในโลก และผลลัพธ์ที่ชัดเจนต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของมนุษย์ ที่ไปที่มา 1) การค้นพบปัญหาการเสื่อมสภาพของชั้นโอโซน ...